Wspomnienie Najświętszej Maryi Panny Bolesnej

15 września, dzień następujący po święcie Podwyższenia Krzyża Świętego, Kościół katolicki obchodzi wspomnienie Najświętszej Maryi Panny Bolesnej. To wspomnienie obowiązkowe, zarezerwowane dla koloru białego. Sąsiedztwo obu dat nie jest przypadkowe – po dniu poświęconym krzyżowi liturgia skupia się na tym samym wydarzeniu, ale z perspektywy Matki stojącej u jego stóp.

Przez wieki w kalendarzu istniały dwa równoległe obchody związane z cierpieniami Maryi. Pierwszy z nich, nazwany Współcierpieniem Maryi, powstał w 1423 roku w diecezji kolońskiej, a w 1727 roku papież Benedykt XIII rozszerzył go na cały Kościół, umieszczając w piątek przed Niedzielą Palmową. Drugi obchód, wywodzący się z pobożności zakonu serwitów (Zakon Sług Maryi), zyskał popularność poza samym zgromadzeniem i został oficjalnie wprowadzony do kalendarza powszechnego w 1814 roku przez Piusa VII, początkowo obchodzony w trzecią niedzielę września. W 1904 roku Pius X przeniósł ten obchód na stałą datę – 15 września. Reforma posoborowa zachowała tylko jeden z tych obchodów – wrześniowy.

Tradycja Kościoła wymienia siedem boleści Maryi: proroctwo Symeona, ucieczkę do Egiptu, zaginięcie Jezusa w świątyni, spotkanie z Nim na drodze krzyżowej, Jego ukrzyżowanie i śmierć, zdjęcie z krzyża oraz złożenie do grobu. Ten schemat wywarł znaczący wpływ na ikonografię – Matka Boża Bolesna jest często przedstawiana z siedmioma mieczami przeszywającymi serce lub jako Pieta, trzymająca ciało zdjętego z krzyża Chrystusa.

Z tym wspomnieniem związana jest sekwencja *Stabat Mater dolorosa*, której autorstwo przypisuje się trzynastowiecznemu franciszkaninowi Jacopone da Todi. Choć w dzisiejszej liturgii można ją wykonywać, nie jest obowiązkowa. Jej liczne opracowania muzyczne – od Palestriny i Pergolesiego po Szymanowskiego i Pendereckiego – plasują ją wśród najczęściej komponowanych tekstów religijnych w historii.

W Polsce szczególnym ośrodkiem kultu Matki Bożej Bolesnej jest Limanowa. Tamtejsza figura została koronowana w 1966 roku przez kard. Karola Wojtyłę, a po kradzieży koron w 1981 roku ponownej koronacji dokonał już jako papież Jan Paweł II w 1983 roku. W 1991 roku kościół otrzymał tytuł bazyliki mniejszej. Dla Słowaków 15 września ma szczególne znaczenie państwowe – Sedembolestná Panna Mária (Matka Boża Siedmiu Boleści) jest główną patronką Słowacji, a dzień jej wspomnienia jest tam dniem wolnym od pracy.

„A Twoją duszę miecz przeniknie, aby na jaw wyszły zamysły serc wielu”

Łk 2,35