Wspomnienie Najświętszej Maryi Panny Bolesnej

15 września, dzień następujący po święcie Podwyższenia Krzyża Świętego, Kościół wspomina Najświętszą Maryję Pannę Bolesną. To wspomnienie obowiązkowe, celebrowane w białym kolorze szat liturgicznych. Zestawienie tych dat jest celowe – po dniu poświęconym krzyżowi liturgia przybliża to samo wydarzenie z perspektywy Matki stojącej u jego stóp.

Dwa święta, jedno pozostało

Przez wieki w kalendarzu funkcjonowały dwa święta upamiętniające cierpienia Maryi. Pierwsze powstało w 1423 roku w diecezji kolońskiej jako święto Współcierpienia Maryi; w 1727 roku Benedykt XIII rozszerzył je na cały Kościół i umieścił w piątek przed Niedzielą Palmową. Drugie narodziło się z pobożności zakonu serwitów (Zakon Sług Maryi) i od 1667 roku rozprzestrzeniło się poza zgromadzenie. To właśnie ten obchód Pius VII wprowadził w 1814 roku do kalendarza powszechnego, wyznaczając go na trzecią niedzielę września, a Pius X przeniósł na stałą datę 15 września. Reforma posoborowa zachowała tylko wrześniowy obchód.

Siedem boleści

Tradycja wymienia siedem momentów boleści Maryi: proroctwo Symeona, ucieczkę do Egiptu, zaginięcie dwunastoletniego Jezusa w świątyni, spotkanie z Nim na drodze krzyżowej, ukrzyżowanie i śmierć Syna, zdjęcie ciała z krzyża oraz złożenie do grobu. Ikonografia przedstawia Matkę Bożą Bolesną z siedmioma mieczami przeszywającymi serce lub jako Pietę – trzymającą ciało zdjętego z krzyża Chrystusa.

Stabat Mater

Z obchodem związana jest sekwencja Stabat Mater dolorosa, której autorem jest prawdopodobnie trzynastowieczny franciszkanin Jacopone da Todi. Choć w liturgii można ją wykonać, nie jest obowiązkowa. Jej muzyczne opracowania – od Palestriny i Pergolesiego po Szymanowskiego i Pendereckiego – należą do najczęściej komponowanych tekstów religijnych w historii.

Kult w Polsce i na Słowacji

W Polsce najważniejszym ośrodkiem kultu jest Limanowa – tamtejszą figurę Matki Bożej Bolesnej koronował w 1966 roku kard. Karol Wojtyła, a po kradzieży koron w 1981 roku ponownej koronacji dokonał już jako papież, 22 czerwca 1983 roku; w 1991 roku kościół uzyskał tytuł bazyliki mniejszej. Dla Słowaków 15 września ma szczególne znaczenie – Sedembolestná Panna Mária jest główną patronką Słowacji, a dzień jej wspomnienia jest tam dniem wolnym od pracy.

„A Twoją duszę miecz przeniknie, aby na jaw wyszły zamysły serc wielu”

Łk 2,35