Wspomnienie świętych męczenników Nereusza i Achillesa

12 maja obchodzone jest wspomnienie świętych Nereusza i Achillesa – męczenników rzymskich. Jest to obchód dowolny, oznaczony kolorem czerwonym, ponieważ tego samego dnia kalendarz liturgiczny wspomina również św. Pankracego.

**Żołnierze, którzy porzucili broń**

Święci Nereusz i Achilles zyskali szczególną uwagę dzięki inskrypcji sporządzonej przez papieża Damazego I w IV wieku, odnalezionej później we fragmentach w katakumbach Domitylli. Damazy opisuje ich jako żołnierzy służących na rozkaz tyrana, którzy po przyjęciu chrześcijaństwa porzucili obóz, broń – tarcze, zbroje i oszczepy – i wyznali wiarę w Chrystusa, za co ponieśli śmierć.

**Najstarsze świadectwo odmowy służby wojskowej**

Inskrypcja ta bywa przywoływana jako jedno z najwcześniejszych chrześcijańskich świadectw odmowy pełnienia służby wojskowej z powodów religijnych. W pierwszych wiekach istniał spór dotyczący służby w armii cesarskiej: niektóre wspólnoty uważały ją za nie do pogodzenia z wiarą ze względu na obowiązkowe ofiary dla bogów i cesarza oraz przelewanie krwi, inne dopuszczały ją bez zastrzeżeń. Tekst Damazego wyraźnie opowiada się po jednej stronie tego sporu.

**Późniejsza legenda**

Stulecia później powstały *Akta*, które przedstawiają Nereusza i Achillesa zupełnie inaczej – jako eunuchów i sługi Flawii Domitylli, arystokratki z rodziny cesarskiej skazanej na wygnanie. Ta bardziej rozbudowana i barwna wersja, choć późniejsza, wyparła wcześniejszy i bardziej wiarygodny przekaz Damazego. To typowy przykład losu wczesnych tradycji męczeńskich, które późniejsza hagiografia chętnie uzupełniała.

**Ślady historii w Rzymie**

Święci zostali pochowani w katakumbach Domitylli przy Via Ardeatina, gdzie do dziś zachowały się fragmenty poświęconej im bazyliki. W Rzymie stoi również starożytny kościół pod ich wezwaniem, w pobliżu Term Karakalli – miejsca, w którym kardynał Cezary Baroniusz, historyk Kościoła, kazał w XVI wieku wyryć tekst inskrypcji Damazego, aby ocalić właśnie tę, wcześniejszą wersję ich historii.

„Nie możecie służyć Bogu i Mamonie.”

Mt 6,24