Wspomnienie św. Romana Pieśniarza

1 października obchodzone jest wspomnienie św. Romana Pieśniarza, znanego również jako Roman Melodos – wybitnego twórcy bizantyjskiej poezji liturgicznej. Należy zaznaczyć, że choć jego święto nie jest uwzględnione w kalendarzu rzymskokatolickim, to Roman figuruje w Martyrologium Rzymskim i jest szczególnie czczony w Kościołach wschodnich, w tym w prawosławiu oraz w katolickich obrządkach wschodnich, takich jak Kościół greckokatolicki w Polsce.

Diakon z Syrii

Roman urodził się pod koniec V wieku w Emesie (obecnie Homs w Syrii). Część źródeł wskazuje na jego żydowskie korzenie oraz chrzest w młodym wieku, choć informacje te pozostają trudne do jednoznacznego potwierdzenia. Początkowo pełnił posługę diakona w Berytos (dzisiejszy Bejrut), a później, za panowania cesarza Anastazjusza I, przeniósł się do Konstantynopola, gdzie związał się z kościołem Matki Bożej w dzielnicy Kyros.

Zwój połknięty we śnie

Tradycja przekazuje, że Roman początkowo nie wyróżniał się talentem muzycznym – wręcz przeciwnie, był przedmiotem drwin ze względu na swoją nieudolność w śpiewie. W wigilię Bożego Narodzenia miał sen, w którym ukazała mu się Matka Boża i nakazała połknąć zwój. Następnego dnia, już jako śpiewak, wykonał kontakion rozpoczynający się od słów: „Dziś Dziewica rodzi Przedwiecznego”, co zapoczątkowało jego twórczość. Opowieść ta, choć hagiograficzna, wyjaśnia, dlaczego w Bizancjum czczono go jako patrona śpiewaków kościelnych.

Kontakia

Roman Melodos jest twórcą formy literackiej zwanej kontakionem – rozbudowanego poematu liturgicznego, składającego się z kilkudziesięciu strof połączonych refrenem, śpiewanego podczas nabożeństw i pełniącego rolę kazania w formie wierszowanej. Tradycja przypisuje mu autorstwo około tysiąca takich utworów, z czego zachowało się od 60 do 80 uznawanych za autentyczne. Jego twórczość charakteryzuje się bogatym językiem, dialogowością oraz wkładaniem słów w usta postaci biblijnych, takich jak Maria, Piotr czy Judasz, co nadawało jej dramatyczny charakter.

Akatyst – kwestia otwarta

Choć Romana Melodosa niekiedy przypisywano autorstwo Akatystu ku czci Bogurodzicy, najsłynniejszego hymnu maryjnego chrześcijańskiego Wschodu, współczesna nauka podchodzi do tej kwestii ostrożnie. Datowanie i autorstwo Akatystu pozostają przedmiotem dyskusji, a przypisanie go Romanowi jest tylko jedną z kilku hipotez.

Miejsce w tradycji

Roman Melodos zmarł po 555 roku w Konstantynopolu. W kalendarzu bizantyjskim jego wspomnienie przypada 1 października, w tym samym dniu co święto Pokrowy (Opieki Matki Bożej). Dla zachodniego czytelnika jego postać stanowi przypomnienie, że liturgiczna poezja chrześcijańska rozwijała się równolegle i niezależnie w dwóch wielkich tradycjach.

„Śpiewajcie Panu pieśń nową, albowiem cuda uczynił.”

Ps 98,1