Wspomnienie św. Bazylego Wielkiego i Grzegorza z Nazjanzu, biskupów i doktorów Kościoła

2 stycznia Kościół katolicki wspomina dwóch wybitnych biskupów i doktorów Kościoła – Bazylego Wielkiego oraz Grzegorza z Nazjanzu. To wspólne święto, o obowiązkowym charakterze i białym kolorze liturgicznym, jest wyjątkowe, ponieważ zazwyczaj łączy się w ten sposób męczenników, którzy zginęli razem. W przypadku tych dwóch postaci powodem wspólnej celebracji jest ich przyjaźń oraz wspólnie prowadzony spór teologiczny.

Początki przyjaźni

Obaj święci urodzili się około 329 roku w Kapadocji, regionie położonym w dzisiejszej Turcji. Pochodzili z zamożnych chrześcijańskich rodzin i spotkali się podczas studiów w Atenach, gdzie pogłębiali wiedzę z zakresu retoryki i filozofii. Po powrocie do ojczyzny podjęli próbę życia pustelniczego nad rzeką Iris, a także wspólnie opracowali wybór pism Orygenesa, jednego z najważniejszych Ojców Kościoła.

Różne temperamenty, wspólna misja

Choć obaj byli wybitnymi teologami, różnili się charakterami. Bazyli wykazał się jako organizator – jako biskup Cezarei Kapadockiej od 370 roku opracował reguły monastyczne, które stały się podstawą życia zakonnego we wschodnich Kościołach. Z jego inicjatywy powstała również Bazyliada – kompleks szpitali, przytułków i warsztatów. Grzegorz natomiast był bardziej samotnikiem, unikającym urzędów, na które był wybierany. Pełnił funkcję biskupa Konstantynopola przez kilkanaście miesięcy i przewodniczył obradom soboru w 381 roku, po czym wycofał się z życia publicznego i wrócił w rodzinne strony.

Doktryna Trójcy Świętej

Razem z Grzegorzem z Nyssy, młodszym bratem Bazylego, tworzą grupę zwaną Ojcami Kapadockimi. Ich najważniejszym osiągnięciem było rozstrzygnięcie sporu z arianami, którzy odrzucali prawdę o Trójcy Świętej. Wypracowali oni terminologię, która pozwoliła wyrazić wiarę w jedność Boga przy zachowaniu odrębności trzech Osób – jedna istota, trzy hipostazy. Ta formuła stała się podstawą wyznania wiary, które wierni odmawiają do dziś.

Dlaczego 2 stycznia?

Bazyli zmarł w 379 roku, a Grzegorz w 390. Przed reformą kalendarza liturgicznego obchodzono ich wspomnienia w różnych dniach. Obecne święto, wprowadzone w 1969 roku, łączy obu świętych 2 stycznia – dzień po dniu, w którym Kościoły wschodnie nadal sprawują liturgię ku czci Bazylego.

Przydomek „Teolog”

Grzegorz z Nazjanzu jest jednym z nielicznych świętych, którym Kościół wschodni nadał przydomek „Teolog”. Zasłużył na niego dzięki pięciu „Mowom teologicznym”, wygłoszonym w Konstantynopolu, gdy miasto znajdowało się pod wpływem arian, a wspólnota chrześcijańska gromadziła się w prywatnej kaplicy. Pozostawił po sobie również bogatą twórczość poetycką oraz korespondencję, w której widać, że ich przyjaźń, choć głęboka, nie była wolna od napięć.

„Wierny bowiem przyjaciel potężną obroną, kto go znalazł, skarb znalazł.”

Syr 6,14