Wspomnienie św. Agaty, dziewicy i męczennicy

5 lutego Kościół katolicki wspomina św. Agatę, dziewicę i męczennicę, której dzień obchodzony jest w kolorze czerwonym. W polskich parafiach tego dnia przy ołtarzach stoją koszyki z chlebem i solą, które po Mszy Świętej są błogosławione i przynoszone do domów.

Święta Agata pochodziła z Katanii na Sycylii i według tradycji zginęła w 251 roku podczas prześladowań za panowania cesarza Decjusza. Odrzuciła zaloty namiestnika Kwincjana, co doprowadziło do jej tortur. Choć szczegóły męki pochodzą z późniejszych przekazów, kult św. Agaty jest bardzo wczesny – jej imię figuruje w Kanonie rzymskim, najstarszej modlitwie eucharystycznej Kościoła zachodniego. W Katanii jej relikwie i welon są noszone w procesjach w czasie zagrożenia erupcją Etny, co dało początek jej patronatowi nad ochroną przed żywiołami, takimi jak pożary, wybuchy wulkanów i trzęsienia ziemi. Ze względu na to, że według przekazów odcięto jej piersi, jest również patronką kobiet chorych na raka piersi.

W Polsce tradycja błogosławienia chleba, soli i wody ku czci św. Agaty jest zatwierdzoną praktyką liturgiczną. Poświęcona sól była rozsypywana wokół domów podczas pożarów i wichur, a chleb rzucano w płomienie, aby zmienić kierunek ognia. Do paszy dla bydła dodawano zarówno sól, jak i chleb. Przysłowie „Sól świętej Agaty broni od ognia chaty” odzwierciedla tę tradycję.

Św. Agata jest główną patronką Katanii, a także Malty. W rzemiośle patronuje ludwisarzom i odlewnikom, co związane jest z jej symboliką związaną z ogniem. W polskiej ikonografii ludowej często przedstawiano ją z płonącym domem lub gorejącą pochodnią. Jej wspomnienie przypada w tygodniu, w którym kalendarz zawiera kilku patronów od chorób i klęsk, m.in. św. Błażeja, wzywanego w chorobach gardła.

„Bóg wybrał właśnie to, co głupie w oczach świata, aby zawstydzić mędrców, wybrał to, co niemocne, aby mocnych poniżyć”

1 Kor 1,27