Światowy Dzień Pamięci o Zagładzie Romów

Światowy Dzień Pamięci o Zagładzie Romów obchodzony jest corocznie 2 sierpnia, upamiętniając tragiczne wydarzenia z czasów II wojny światowej. Data ta została wybrana ze względu na historyczny kontekst likwidacji tzw. obozu cygańskiego (Zigeunerlager) w KL Auschwitz-Birkenau w nocy z 2 na 3 sierpnia 1944 roku. Wówczas Niemcy zamordowali w komorach gazowych około 2900 Romów, w tym kobiety, dzieci i mężczyzn. Wcześniejsze próby buntu więźniów nie powstrzymały eksterminacji, która ostatecznie objęła ponad 20 tysięcy Romów deportowanych z 14 krajów.

Pojęcie „Porajmos” („pochłonięcie”) odzwierciedla romską perspektywę ludobójstwa, którego ofiarami padło około 500-600 tysięcy Romów na terenach okupowanych przez III Rzeszę. Przez lata temat ten był pomijany w edukacji historycznej, dlatego dzień 2 sierpnia ma dziś charakter edukacyjny i refleksyjny.

Data ta została ustanowiona międzynarodowym świętem pamięci podczas konferencji „Zagłada – Pamięć – Nadzieja” w Oświęcimiu w 1996 roku, z inicjatywy Stowarzyszenia Romów w Polsce i Międzynarodowej Rady Pamięci o Zagładzie Romów. Od 1997 roku obchody odbywają się w wielu krajach, w tym na terenie Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau, gdzie organizowane są uroczystości z udziałem społeczności romskiej i władz.

Włączenie się w obchody może przybrać różne formy: odwiedzenie wystaw poświęconych obozowi cygańskiemu, zapoznanie się z relacjami ocalałych czy udział w lokalnych wydarzeniach. Nawet symboliczne upamiętnienie ofiar ma znaczenie, ponieważ przypomina o historii, która zbyt długo pozostawała w cieniu.

Ciekawostki

1. Nazwa Zigeunerlager, czyli dosłownie „obóz cygański”, była oficjalnym niemieckim określeniem funkcjonującym w dokumentach obozowych.
2. Proklamację ustanawiającą dzień pamięci podpisali w 1996 roku dr Dragoljub Acković i Roman Kwiatkowski, działacze na rzecz praw Romów.
3. Wielu Romów zginęło w Auschwitz jeszcze przed nocą likwidacji obozu - z głodu, chorób i wcześniejszych selekcji do komór gazowych.