Światowy Dzień Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej

Światowy Dzień Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej obchodzony jest 13 kwietnia każdego roku, upamiętniając około 22 tysięcy obywateli II RP zamordowanych przez NKWD wiosną 1940 roku. Data nie jest przypadkowa – rocznica ogłoszenia przez Niemców odkrycia masowych grobów w Katyniu w 1943 roku. Mimo „światowego” nazewnictwa, jest to głównie polskie święto państwowe, ustanowione przez Sejm RP.

Zbrodnia katyńska: pół wieku milczenia

Po agresji ZSRR na Polskę we wrześniu 1939 roku, ponad 200 tysięcy polskich żołnierzy i funkcjonariuszy trafiło do niewoli. Wiosną 1940 roku NKWD, na mocy decyzji najwyższych władz sowieckich, zamordowało strzałem w tył głowy około 22 tysięcy osób – oficerów Wojska Polskiego i Policji Państwowej z obozów w Kozielsku, Ostaszkowie i Starobielsku oraz więźniów z Lwowa i Drohobycza. Ciała pochowano w zbiorowych mogiłach w Lesie Katyńskim, Miednoje, Charkowie i Bykowni.

Dlaczego 13 kwietnia?

13 kwietnia 1943 roku Niemcy ujawnili odkrycie masowych grobów w Katyniu, co stało się propagandowym narzędziem obu stron. ZSRR przyznał się do zbrodni dopiero 13 kwietnia 1990 roku, gdy Gorbaczow przekazał Jaruzelskiemu dokumenty NKWD.

Powstanie Dnia Pamięci

Po 1990 roku 13 kwietnia obchodzono nieoficjalnie jako Światowy Dzień Pamięci Ofiar Katynia. Formalny status uzyskał 14 listopada 2007 roku, gdy Sejm RP uchwalił go przez aklamację, oddając hołd ofiarom i wszystkim zamordowanym przez NKWD.

Obchody Dnia Pamięci

Dzień Pamięci nie jest dniem wolnym od pracy, ale towarzyszą mu oficjalne uroczystości państwowe, składanie wieńców, msze żałobne i wydarzenia kulturalne. W okrągłe rocznice, jak 85. w 2025 roku, obchody bywają rozbudowane o pokazy filmów i spotkania z rodzinami ofiar.

Jak uczcić Dzień Pamięci?

• Zapalić znicz 13 kwietnia, także w lokalnych miejscach pamięci.
• Odwiedzić miejsca związane z ofiarami Katynia, jeśli są dostępne.
• Poznać relacje rodzin ofiar w archiwach historii mówionej.
• Rozmawiać z młodszymi pokoleniami o ukrywaniu prawdy o Katyniu.

Dzień Pamięci jest przeciwieństwem milczenia – głosem, który raz w roku przypomina o ofiarach i ich historii.

Ciekawostki

1. Nazwiska sprawców zbrodni - szefa NKWD Ławrientija Berii i jego zastępcy Wsiewołoda Mierkułowa - ujawniono dopiero w 1990 roku, wraz z przyznaniem się ZSRR do winy.
2. Zanim zbrodnię oficjalnie uznano, sowiecka propaganda przez dekady zrzucała winę na Niemcy, między innymi na łamach dziennika „Prawda”.
3. Uchwałę Sejmu z 2007 roku, ustanawiającą Dzień Pamięci, przyjęto przez aklamację, bez podziału na głosy za i przeciw.