Międzynarodowy Dzień Walki z Faszyzmem i Antysemityzmem

Międzynarodowy Dzień Walki z Faszyzmem i Antysemityzmem obchodzony jest corocznie 9 listopada, upamiętniając konkretne wydarzenie, a nie jedynie okazjonalne hasło. Data ta nawiązuje do Nocy Kryształowej z 1938 roku, która pokazuje, do czego prowadzi tolerowana i następnie instytucjonalizowana nienawiść.

Noc Kryształowa jako punkt wyjścia

W nocy z 9 na 10 listopada 1938 roku w Niemczech i na terenach pod rządami III Rzeszy miał miejsce zorganizowany pogrom ludności żydowskiej. Zniszczono około 1500 synagog i miejsc modlitwy, splądrowano tysiące żydowskich sklepów i mieszkań, a zginęło co najmniej kilkaset osób. Około 30 tysięcy mężczyzn trafiło do obozów koncentracyjnych. Pretekstem było zabójstwo niemieckiego dyplomaty Ernsta vom Ratha, dokonane przez Herschela Grynszpana. Pogrom był jednak zaplanowany wcześniej, koordynowany przez Josepha Goebbelsa. Nazwa „Noc Kryształowa” pochodzi od potłuczonego szkła witryn sklepowych, choć dziś w Niemczech unika się tego określenia ze względu na jego pozorną poetyckość wobec skali przemocy.

Dlaczego akurat ta data

Dzień Walki z Faszyzmem i Antysemityzmem ustanowiono w 1989 roku, w 50. rocznicę Nocy Kryształowej. Nie ma jednej instytucji odpowiedzialnej za tę datę – to efekt konsensusu organizacji zajmujących się pamięcią o Holokauście i przeciwdziałaniem faszyzmowi. 9 listopada jest też ważny dla Niemiec ze względu na upadek muru berlińskiego w 1989 roku i proklamację Republiki Weimarskiej w 1918 roku.

Jak się to obchodzi

W Europie organizowane są wykłady, spotkania i wystawy poświęcone historii Zagłady. Instytucje pamięci podkreślają, że antysemityzm i faszyzm nie zniknęły wraz z upadkiem III Rzeszy – zmieniły tylko formy. W Niemczech i Austrii odbywają się oficjalne uroczystości z udziałem władz.

Kontekst polski

W Polsce dzień ten upamiętniają m.in. Muzeum POLIN i organizacje antydyskryminacyjne, takie jak Otwarta Rzeczpospolita. Organizowane są wykłady i spacery śladami przedwojennych społeczności żydowskich, które zniknęły w wyniku wojny.

Jak można uczcić ten dzień

Warto przeczytać relacje świadków Nocy Kryształowej, odwiedzić wystawę w muzeum historii Żydów lub porozmawiać z młodszym pokoleniem o mechanizmach propagandy. W Polsce można też zatrzymać się przy lokalnych tablicach pamięci poświęconych przedwojennym społecznościom żydowskim.

„Ci, którzy nie pamiętają przeszłości, skazani są na jej powtórzenie.”

George Santayana

Ciekawostki

1. Pretekstem do pogromu było zabójstwo niemieckiego dyplomaty Ernsta vom Ratha przez siedemnastoletniego Herschela Grynszpana w Paryżu, choć akcję zaplanowano wcześniej.
2. W wyniku Nocy Kryształowej około 30 tysięcy żydowskich mężczyzn trafiło do obozów koncentracyjnych, głównie Dachau, Buchenwaldu i Sachsenhausen.
3. 9 listopada w historii Niemiec kojarzy się też z upadkiem muru berlińskiego (1989) i proklamacją Republiki Weimarskiej (1918).