Superksiężyc – co to jest i kiedy będzie kolejny?

Superksiężyc to pełnia, która wypada, gdy Księżyc znajduje się blisko perygeum, czyli najbliższego Ziemi punktu swojej orbity. Tarcza wygląda wtedy na nieco większą i jaśniejszą niż zwykle. Najbliższy superksiężyc przypada 24 listopada 2026 o 15:54 czasu polskiego, a po nim przyjdą jeszcze trzy kolejne – aż do 21 lutego 2027.

Kiedy będzie najbliższy superksiężyc?

W najbliższych miesiącach czeka nas seria czterech superksiężyców. Pierwszy wypada już 24 listopada 2026, ostatni – 21 lutego 2027. Godziny pełni i odległość Księżyca od Ziemi w chwili pełni zebraliśmy w tabeli.

Pełnie, nowie i pozostałe zjawiska na Księżycu w tym roku – z godzinami co do minuty – znajdziesz w naszym zestawieniu faz Księżyca.

Listopadowa pełnia o 15:54 przypada mniej więcej w porze zachodu Słońca. Księżyc wzejdzie więc nad wschodnim horyzontem praktycznie w chwili pełni – to najlepsza okazja na zdjęcie dużej, pomarańczowej tarczy nisko nad polami czy dachami.

Najbliżej Ziemi będzie Księżyc grudniowy: 356 738 km to najmniejsza odległość w całej serii. Pełnia wypada w Wigilię nad ranem, więc wieczorem 24 grudnia, gdy wypatrujemy pierwszej gwiazdki, na niebie będzie świecił Księżyc wciąż niemal okrągły. Zimowe pełnie wędrują przy tym wysoko nad horyzontem, bo Księżyc w pełni stoi naprzeciw Słońca, które w grudniu jest najniżej.

Styczniowa pełnia przypada w środku dnia, dlatego w Polsce najlepiej oglądać Księżyc wieczorem 22 stycznia, zaraz po jego wschodzie. Lutowa wypada tuż po północy z 20 na 21 lutego – wtedy Księżyc stoi wysoko na południowym niebie.

Co to jest superksiężyc?

Nazwa „superksiężyc” (ang. supermoon) nie pochodzi z astronomii. Wprowadził ją w 1979 roku amerykański astrolog Richard Nolle. Astronomowie mówią o tym samym zjawisku „pełnia w perygeum” albo fachowo perygeum-syzygia. Syzygia to ustawienie Słońca, Ziemi i Księżyca w jednej linii, czyli moment pełni lub nowiu.

Według definicji Nolle’a superksiężyc to pełnia, podczas której Księżyc znajduje się w odległości nie większej niż 90% różnicy perygeum–apogeum. Mówiąc prościej: z całego zakresu odległości, w jakim Księżyc krąży wokół Ziemi, superpełnia musi wypaść w tych 10%, które leżą najbliżej perygeum. Tej definicji używają NASA i serwis EarthSky.

Dlaczego odległość Księżyca się zmienia?

Orbita Księżyca nie jest okręgiem, lecz elipsą. Średnio dzieli nas od niego 384 400 km, ale w perygeum odległość spada do ok. 356–370 tys. km, a w apogeum rośnie do ok. 404–407 tys. km. Pełnia powtarza się co 29,53 dnia, a przejście przez perygeum – co ok. 27,55 dnia. Te dwa rytmy rozjeżdżają się, więc pełnia trafia w okolice perygeum tylko co jakiś czas.

O ile superksiężyc jest większy i jaśniejszy?

Widoczna wielkość tarczy maleje proporcjonalnie do odległości, a jasność – z kwadratem odległości. Na podstawie odległości z tabeli wyżej łatwo policzyć, jak wypadają tegoroczne superksiężyce na tle przeciętnej pełni i mikroksiężyca.

Różnica 7–8% względem zwykłej pełni jest dla oka trudna do wychwycenia, bo na niebie nie mamy punktu odniesienia. Lepiej widać jasność: w bezchmurną noc superksiężyc rzuca wyraźniejsze cienie, a krajobraz pod nim wydaje się jaśniejszy.

Wrażenie ogromnego Księżyca tuż nad horyzontem to z kolei tzw. złudzenie Księżyca. Ten efekt powstaje w naszym mózgu, a nie na niebie, i działa przy każdej pełni – superksiężyc tylko go wzmacnia.

Jak sprawdzić różnicę samemu?

Zrób zdjęcie superksiężyca, a mniej więcej pół roku później – mikroksiężyca. Użyj tego samego aparatu, tej samej ogniskowej i fotografuj Księżyc wysoko na niebie. Zestawione obok siebie zdjęcia pokażą różnicę ok. 14% średnicy, której gołym okiem w jedną noc nie zauważysz.

Superpełnia, mikroksiężyc i super nów – czym się różnią?

• Superpełnia – to samo co superksiężyc: pełnia blisko perygeum. Tarcza w pełni oświetlona, większa i jaśniejsza niż zwykle.
• Super nów – nów blisko perygeum. Formalnie też spełnia definicję Nolle’a, ale Księżyca wtedy nie widać, bo jest zwrócony do nas nieoświetloną stroną.
• Mikroksiężyc (czasem: miniksiężyc) – pełnia blisko apogeum, najmniejsza i najciemniejsza w roku.
• Krwawy Księżyc – całkowite zaćmienie Księżyca, a nie superpełnia. Gdy oba zjawiska wypadną jednocześnie, media piszą o „super krwawym Księżycu”.

Jak często zdarza się superksiężyc?

Superksiężyce przychodzą seriami: zwykle trzy lub cztery pełnie z rzędu spełniają warunek bliskości do perygeum. Tak jest i teraz – od listopada 2026 do lutego 2027. W środku serii pełnia jest najbliżej Ziemi, a na jej skrajach odległość rośnie, co dobrze widać w tabeli (356 738 km w grudniu, 363 306 km w lutym).

Pełnia „dogania” perygeum średnio co 411,78 dnia, czyli mniej więcej co rok i półtora miesiąca. Dlatego po lutym 2027 na kolejną serię trzeba będzie poczekać ponad rok: [DO UZUPEŁNIENIA: daty i godziny następnej serii superksiężyców z data/ksiezyc/2028.json].

Dlaczego różne źródła podają inne listy superksiężyców?

Definicja Nolle’a nie jest jedyna. Część serwisów przyjmuje sztywny próg odległości w kilometrach, inne liczą 90% od skrajnych odległości w całym roku zamiast w danym obiegu. Dlatego listy potrafią się różnić o jedną–dwie pełnie – zwykle te z brzegów serii, najdalsze od Ziemi. Pełnie z grudnia i stycznia są superksiężycami według każdej popularnej definicji.

Jak zobaczyć i sfotografować superksiężyc?

1. Sprawdź godzinę pełni i wschodu Księżyca. Godziny pełni masz w tabeli wyżej, a aktualną fazę Księżyca i oświetlenie tarczy sprawdzisz w naszym serwisie.
2. Wybierz miejsce z odsłoniętym wschodnim horyzontem. Pole, wzgórze, brzeg jeziora czy wał nad rzeką sprawdzą się lepiej niż osiedle otoczone blokami.
3. Bądź na miejscu tuż przed wschodem. Księżyc w pełni wschodzi mniej więcej wtedy, gdy zachodzi Słońce. Nisko nad horyzontem jest pomarańczowy i wydaje się największy.
4. Daj mu coś na pierwszym planie. Wieża kościoła, zamek, drzewo albo maszt fotografowane z dużej odległości teleobiektywem pokażą skalę lepiej niż sama tarcza na czarnym tle.
5. Ustaw aparat. Statyw, niskie ISO i krótki czas naświetlania. Punkt wyjścia to zasada „Looney 11”: przysłona f/11 i czas równy 1/ISO, np. 1/100 s przy ISO 100.
6. Miej plan B na pogodę. Listopad i grudzień należą w Polsce do najbardziej pochmurnych miesięcy. Dzień przed pełnią i dzień po niej Księżyc wygląda niemal tak samo, więc warto obserwować także sąsiednie wieczory.

Czy superksiężyc wpływa na pływy i trzęsienia ziemi?

Na pływy – tak, ale słabo. Gdy pełnia lub nów wypada blisko perygeum, przypływy są nieco wyższe niż przy zwykłej pełni, a odpływy niższe. Na oceanach to różnica zauważalna dla żeglarzy i mieszkańców wybrzeży. Na Bałtyku, gdzie pływy na polskim wybrzeżu wynoszą zaledwie kilka centymetrów, superksiężyca nie widać – poziom morza zmienia się tu dużo bardziej pod wpływem wiatru i ciśnienia.

Trzęsienia ziemi to inna sprawa. Nolle jako astrolog łączył superksiężyce z katastrofami naturalnymi, ale badania sejsmologów nie potwierdzają, by superpełnia w zauważalny sposób zwiększała ryzyko trzęsień ziemi czy pozwalała je przewidywać. Superksiężyc to przede wszystkim ładne zjawisko na niebie.

Daty i godziny faz Księżyca: obliczenia kalendarzroku.pl na podstawie efemeryd NASA JPL DE440s, czas polski.

Najczęstsze pytania

Czy superksiężyc jest niebezpieczny?

Nie. Superksiężyc to zwykła pełnia, która wypada bliżej Ziemi niż przeciętnie. Jedynym mierzalnym skutkiem są nieco wyższe pływy morskie, a na Bałtyku nawet ta różnica jest praktycznie niezauważalna.

Czym superksiężyc różni się od krwawego Księżyca?

Superksiężyc to pełnia blisko perygeum, a krwawy Księżyc to całkowite zaćmienie Księżyca. Czerwona barwa bierze się ze światła słonecznego załamanego w ziemskiej atmosferze. Gdy zaćmienie wypadnie podczas superpełni, mówi się o super krwawym Księżycu.

Czy superksiężyc wpływa na sen i samopoczucie?

Nie ma dowodów, że superpełnia działa na sen inaczej niż zwykła pełnia, a wyniki badań nad wpływem samej pełni na sen są niejednoznaczne. Jasna noc może jednak utrudniać zasypianie, jeśli w sypialni nie ma zasłon. Jeśli masz przewlekłe problemy ze snem, skonsultuj się z lekarzem.

Dlaczego Księżyc przy horyzoncie wydaje się ogromny?

To złudzenie Księżyca – efekt powstający w mózgu, gdy porównujemy tarczę z drzewami czy budynkami na horyzoncie. Zmierzona średnica Księżyca przy horyzoncie jest taka sama jak wysoko na niebie, a nawet odrobinę mniejsza.

Czy superksiężyc ma inny kolor niż zwykła pełnia?

Nie. Pomarańczowy lub czerwonawy odcień tuż po wschodzie zawdzięczamy grubej warstwie atmosfery, przez którą patrzymy przy horyzoncie. Gdy Księżyc wzniesie się wyżej, staje się biały – tak samo jak przy każdej pełni.