Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką
Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką obchodzony jest 24 marca. Data ta upamiętnia wydarzenie z 24 marca 1944 roku, kiedy to w Markowej na Podkarpaciu niemieccy żandarmi zamordowali rodzinę Ulmów wraz z ośmiorgiem ukrywanych przez nich Żydów. Jest to dzień roboczy, nie wolny od pracy, a tego samego dnia przypada również Narodowy Dzień Życia.
Tragedia w Markowej
Józef Ulma, prowadzący niewielkie gospodarstwo, wraz z żoną Wiktorią, będącą w zaawansowanej ciąży, od grudnia 1942 roku ukrywali ośmioro Żydów z rodzin Goldmanów, Grünfeldów i Didnerów. 24 marca 1944 roku żandarmi z Łańcuta pod dowództwem porucznika Eilerta Diekena przybyli do ich domu. Egzekucja objęła najpierw ukrywających się Żydów, następnie Józefa i Wiktorię, a na końcu sześcioro ich dzieci. Zginęło łącznie siedemnaście osób, w tym nienarodzone dziecko Wiktorii.
Kara śmierci za pomoc
W okupowanej Polsce pomoc Żydom była surowo karana śmiercią, obejmując całe gospodarstwo domowe. Zarządzenie to wpływało na formy pomocy, które były zazwyczaj krótkotrwałe i dyskretne, takie jak nocleg na kilka godzin, dostarczenie żywności czy dokumentów. Istniało również ryzyko denuncjacji przez sąsiadów.
- nocleg na jedną lub dwie noce
- dostarczenie jedzenia przez okno lub w umówionym miejscu
- załatwienie fałszywych dokumentów
- przewiezienie kogoś furmanką
Sprawiedliwi wśród Narodów Świata
Instytut Yad Vashem przyznał tytuł Sprawiedliwego wśród Narodów Świata ponad siedmiu tysiącom Polaków. Rodzina Ulmów została uhonorowana w 1995 roku. Liczba ta nie odzwierciedla jednak pełnej skali pomocy, ponieważ wiele przypadków zniknęło bez świadków. Narodowy Dzień Pamięci upamiętnia wszystkich pomagających, niezależnie od formalnego uznania.
Ustanowienie święta
Święto ustanowiono ustawą z 6 marca 2018 roku. Pierwsze obchody odbyły się w Markowej. Decyzja ta wywołała spór w kontekście nowelizacji ustawy o IPN, gdzie część środowisk obawiała się, że upamiętnienie przesłoni badania nad mniej heroicznymi postawami.
24 marca – dzień roboczy
24 marca nie jest dniem wolnym od pracy. Instytucje publiczne działają normalnie, choć często wywieszają flagi, a w Markowej opuszcza się je do połowy masztu.
Muzeum w Markowej i obchody
Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów w Markowej jest miejscem głównych uroczystości. 10 września 2023 roku Ulmowie zostali beatyfikowani jako pierwsza w historii Kościoła cała rodzina, w tym dziecko nienarodzone.
Aby uczcić pamięć, można zapoznać się z lokalnymi historiami Sprawiedliwych, korzystając z baz danych Yad Vashem i IPN, oraz wysłuchać relacji świadków dostępnych w archiwach, co pozwala lepiej zrozumieć motywy i mechanizmy decyzyjne tych, którzy pomagali.
Chronologia
Najczęstsze pytania
Czy 24 marca jest dniem wolnym od pracy?
Nie, to nie jest dzień wolny od pracy - placówki edukacyjne, instytucje publiczne i punkty handlowe działają zgodnie z codziennym harmonogramem.
Dlaczego Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów obchodzimy 24 marca?
24 marca 1944 roku, niemieccy oprawcy dokonali makabrycznej zbrodni w Markowej, gdzie zamordowali rodzinę Ulmów oraz ośmioro Żydów, których ci sprawiedliwi ludzie ukrywali. Ta tragiczna historia stanowi jeden z najbardziej poruszających przykładów heroizmu i poświęcenia w czasie II wojny światowej. Ulmowie, mimo zagrożenia życia, postanowili udzielić schronienia swoim żydowskim sąsiadom, za co zapłacili najwyższą cenę. Ich postawa jest symbolem odwagi i człowieczeństwa w najciemniejszych czasach.
Kim byli Ulmowie?
Rodzina Ulmów z Markowej na Podkarpaciu. Józef i Wiktoria Ulma wraz z sześciorgiem dzieci zostali zamordowani 24 marca 1944 roku za pomoc Żydom. W 2023 roku zostali uznani za błogosławionych.
Czy tego dnia obchodzi się jeszcze inne święto?
Tak, 24 marca obchodzony jest Narodowy Dzień Życia, ustanowiony w 2004 roku. Warto zaznaczyć, że to święto nie ma związku tematycznego z Dniem Pamięci Polaków ratujących Żydów.