Narodowy Dzień Polskich Dzieci Wojny
Narodowy Dzień Polskich Dzieci Wojny obchodzony jest 10 września. Święto państwowe ustanowione w 2023 roku upamiętnia pokolenie, którego dzieciństwo przypadło na okupację niemiecką i sowiecką. Dotyczyło to dzieci wysiedlonych, osieroconych, wywiezionych na roboty oraz do obozów. Dzień ten nie jest ustawowo wolny od pracy, co oznacza, że urzędy, szkoły i sklepy funkcjonują normalnie.
Kogo dotyczy określenie „dzieci wojny”
Odnosi się ono do roczników, które we wrześniu 1939 roku były w wieku przedszkolnym i szkolnym, a także do dzieci urodzonych w czasie wojny. Ich doświadczenia były różnorodne:
- wysiedleni z Wielkopolski, Pomorza i Zamojszczyzny,
- deportowani w głąb Związku Sowieckiego,
- więźniowie obozów, w tym obozów dla nieletnich,
- dzieci odebrane rodzicom w celu germanizacji,
- osoby, które straciły rodziców.
Łączy je brak dzieciństwa w normalnych warunkach – bez szkoły, bezpieczeństwa i często bez rodziców. Po 1945 roku odbudowywały zniszczony kraj, ale przez lata były pomijane w narracji historycznej, ponieważ nie mieściły się w kategoriach żołnierzy ani kombatantów.
Skąd data 10 września
Data ta nawiązuje do wydarzeń z 10 września 1943 roku w Mosinie w Wielkopolsce, gdzie Niemcy przeprowadzili masowe aresztowania, w tym dzieci, które później trafiły do obozów koncentracyjnych. Choć uzasadnienie wyboru daty pojawia się w materiałach towarzyszących ustawie, sam tekst ustawy nie wyjaśnia tego wyboru, co warto mieć na uwadze.
Łódź, ulica Przemysłowa
Najbardziej znanym miejscem związanym z losem polskich dzieci podczas okupacji był obóz przy ulicy Przemysłowej w Łodzi, utworzony pod koniec 1942 roku. Trafiały tam dzieci za drobne przewinienia, a warunki były tragiczne – głód, choroby i przemoc były codziennością. Szacuje się, że przebywało tam od 2 do 3 tysięcy więźniów, a około 200 z nich zginęło. Pomnik Martyrologii Dzieci, zwany Pomnikiem Pękniętego Serca, upamiętnia te ofiary.
Zamojszczyzna i wywózki
W latach 1942-1943 Niemcy przeprowadzili masowe wysiedlenia z Zamojszczyzny, w wyniku których wywieziono około 100 tysięcy osób, w tym 30 tysięcy dzieci. Część z nich uznano za nadające się do germanizacji i wywieziono do Rzeszy, a wiele zginęło w trakcie transportu.
Deportacje w głąb ZSRR w latach 1940-1941 dotknęły rodziny wojskowych, urzędników i kolejarzy. Dzieci podróżowały w tych samych wagonach co dorośli, a wiele z nich nie wróciło. Historycy podają różne liczby ofiar, ale zawsze są to szacunki.
Osobnym zagadnieniem była praca przymusowa nastolatków w Rzeszy, gdzie byli traktowani gorzej niż dorośli, oznaczani literą P na ubraniach.
Czy 10 września jest dniem wolnym od pracy?
Nie, 10 września jest dniem roboczym. Szkoły, urzędy i handel działają normalnie. Nie ma obowiązku wywieszania flagi państwowej, choć wiele instytucji to robi.
Jak ustanowiono to święto i jak je obchodzić
Święto ustanowiono ustawą z 13 lipca 2023 roku. Pierwsze obchody odbyły się 10 września 2023 roku. Najlepszą formą upamiętnienia jest rozmowa z żyjącymi jeszcze dziećmi wojny – ich relacje są bezcennym źródłem wiedzy. Można też skorzystać z materiałów Muzeum Dzieci Polskich w Łodzi lub lokalnych archiwów, gdzie zachowały się listy wysiedlonych rodzin.
Chronologia
Najczęstsze pytania
Czy 10 września jest dniem wolnym od pracy?
Nie jest to dzień wolny od pracy - placówki edukacyjne, instytucje publiczne i punkty handlowe funkcjonują standardowo. Nie ma żadnych specjalnych zmian w harmonogramie działalności.
Kogo nazywamy dziećmi wojny?
Dzieci w dramatycznych okolicznościach II wojny światowej. Grupy szczególnie dotknięte: - Dzieci wysiedlone - zmuszone do opuszczenia domów, często bez możliwości powrotu. - Ofiary osierocenia - pozbawione opieki rodziców, skazane na samotność i niepewność. - Deportowani - wywiezieni w głąb III Rzeszy lub ZSRR, gdzie czekały ich ciężkie prace przymusowe. - Więźniowie obozów - poddawani nieludzkim warunkom i eksperymentom. - Ofiary germanizacji - odbierane rodzinom, by poddać je asymilacji i wynarodowieniu. Te doświadczenia stanowią jeden z najciemniejszych rozdziałów historii, ukazując bestialstwo systemów totalitarnych wobec najmłodszych.
Dlaczego Narodowy Dzień Polskich Dzieci Wojny obchodzimy 10 września?
Dnia 10 września 1943 roku w Mosinie, położonym w Wielkopolsce, miały miejsce masowe aresztowania dokonane przez Niemców. To wydarzenie stanowi ważny epizod w historii tego regionu.
Od kiedy obchodzimy to święto?
Od 2023 roku obowiązuje nowe święto państwowe, które zostało wprowadzone na mocy ustawy z dnia 13 lipca 2023 roku. Pierwsze oficjalne obchody miały miejsce 10 września tego samego roku.