Wspomnienie świętych męczenników Nereusza i Achillesa
12 maja obchodzimy wspomnienie świętych Nereusza i Achillesa, męczenników rzymskich, którzy zginęli za wiarę w Chrystusa. Tego samego dnia kalendarz liturgiczny wspomina również św. Pankracego. Obchód wspomnienia Nereusza i Achillesa jest dowolny i odbywa się w kolorze czerwonym, symbolizującym męczeństwo.
Żołnierze, którzy porzucili broń
Nereusz i Achilles stali się znani dzięki inskrypcji spisanej przez papieża Damazego I w IV wieku, odnalezionej później we fragmentach w katakumbach Domitylli. Damazy opisuje ich jako żołnierzy służących na rozkaz tyrana, którzy po nawróceniu na chrześcijaństwo porzucili broń, zbroje i tarcze, wyznając wiarę w Chrystusa i przyjmując za nią śmierć.
Najstarsze świadectwo odmowy służby wojskowej
Tekst inskrypcji Damazego jest jednym z najwcześniejszych chrześcijańskich świadectw odmowy pełnienia służby wojskowej z powodów religijnych. W pierwszych wiekach istniały spory dotyczące służby w armii cesarskiej – część wspólnot uważała ją za niezgodną z wiarą ze względu na obowiązkowe ofiary składane bogom i cesarzowi oraz przelewanie krwi, podczas gdy inne dopuszczały ją bez zastrzeżeń. Inskrypcja Damazego jednoznacznie opowiada się po stronie tych, którzy odrzucali służbę wojskową w imię wiary.
Późniejsza legenda
Znacznie późniejsze Akta przedstawiają Nereusza i Achillesa zupełnie inaczej – jako eunuchów i sługi Flawii Domitylli, arystokratki z rodziny cesarskiej skazanej na wygnanie. Ta bardziej rozbudowana i barwna wersja, powstała wieki po śmierci męczenników, wyparła wcześniejszy, bardziej wiarygodny przekaz Damazego. Jest to typowy przykład, jak późniejsza hagiografia często uzupełniała lub modyfikowała wczesne tradycje męczeńskie.
Ślady ich historii w Rzymie
Nereusz i Achilles zostali pochowani w katakumbach Domitylli przy Via Ardeatina, gdzie do dziś zachowały się fragmenty poświęconej im bazyliki. W Rzymie znajduje się również starożytny kościół pod ich wezwaniem, w pobliżu Term Karakalli. W XVI wieku kardynał Cezary Baroniusz, historyk Kościoła, kazał wyryć tam tekst inskrypcji Damazego, aby zachować pierwotną wersję ich historii, która wcześniej była zagrożona zapomnieniem.
„Nie możecie służyć Bogu i Mamonie.”
Mt 6,24