Wspomnienie św. Agnieszki, dziewicy i męczennicy
21 stycznia Kościół katolicki obchodzi wspomnienie obowiązkowe św. Agnieszki, rzymskiej dziewicy i męczennicy, w kolorze czerwonym. W tym dniu w rzymskiej bazylice pod jej wezwaniem odbywa się unikalny obrzęd błogosławieństwa dwóch baranków, który nie ma odpowiednika w żadnym innym dniu roku.
Młoda męczennica
Św. Agnieszka zginęła w Rzymie na przełomie III i IV wieku, prawdopodobnie podczas prześladowań za panowania Dioklecjana. Miała wówczas zaledwie dwanaście lub trzynaście lat. Jej młody wiek oraz determinacja w obliczu prześladowań uczyniły ją jedną z najbardziej rozpoznawalnych postaci wczesnego chrześcijaństwa. Kult św. Agnieszki był znany już w IV wieku dzięki pismom św. Ambrożego i papieża Damazego. Została pochowana przy Via Nomentana, a nad jej grobem wybudowano kościół, obecnie znany jako Sant’Agnese fuori le mura. Jej imię znajduje się w Kanonie rzymskim, podobnie jak imię św. Agaty.
Symbolika baranka
Łacińskie słowo Agnes, oznaczające baranka, dało początek tradycji błogosławienia dwóch baranków 21 stycznia w bazylice św. Agnieszki. Wełna tych zwierząt jest wykorzystywana do tkania paliuszy – białych wełnianych wstęg z sześcioma czarnymi krzyżami, noszonych przez metropolitów. Papież nakłada je nowo mianowanym arcybiskupom 29 czerwca, w uroczystość świętych Piotra i Pawła. Paliusz symbolizuje zarówno jurysdykcję, jak i postać Dobrego Pasterza, co nawiązuje do męczeństwa młodej Agnieszki.
W ikonografii
W sztuce sakralnej św. Agnieszka jest najczęściej przedstawiana z barankiem u stóp lub na rękach, często także z palmą męczeństwa. W Polsce jej imię było popularne w średniowieczu, a najsłynniejszą nosicielką była Agnieszka, żona księcia Władysława II Wygnańca.
Dwa rzymskie kościoły
W Rzymie znajdują się dwie świątynie związane ze św. Agnieszką, które należy odróżniać. Sant’Agnese fuori le mura przy Via Nomentana stoi nad jej grobem w katakumbach i to tam odbywa się styczniowe błogosławieństwo baranków. Sant’Agnese in Agone przy Piazza Navona został wzniesiony w miejscu tradycyjnie uważanym za miejsce jej męczeństwa – na dawnym stadionie Domicjana. Wełna pobłogosławionych baranków jest przygotowywana przez siostry benedyktynki, a gotowe paliusze przechowuje się do 29 czerwca przy grobie św. Piotra.
„Dalej, podobne jest królestwo niebieskie do kupca, poszukującego pięknych pereł. Gdy znalazł jedną drogocenną perłę, poszedł, sprzedał wszystko, co miał, i kupił ją.”
Mt 13,45-46