Wspomnienie św. Fabiana, papieża i męczennika
20 stycznia obchodzimy wspomnienie św. Fabiana, dwudziestego biskupa Rzymu, który poniósł śmierć męczeńską w 250 roku. Jest to wspomnienie dowolne, oznaczone kolorem czerwonym. Tego samego dnia przypada również drugie wspomnienie dowolne – św. Sebastiana; dawniej obaj byli wspominani w jednym terminie, lecz po reformie liturgicznej zostali rozdzieleni.
Wybór Fabiana według Euzebiusza
Euzebiusz z Cezarei opisuje okoliczności wyboru Fabiana na biskupa Rzymu. W 236 roku wspólnota rzymska zebrała się, aby wybrać nowego przywódcę. Fabian, człowiek spoza miasta, nie był brany pod uwagę jako kandydat. Podczas obrad nad jego głową pojawiła się gołębica, co uznano za znak Boży. Zgromadzeni wybrali go przez aklamację.
Czas pokoju i organizacji
Pontyfikat Fabiana przypadł na rzadki w III wieku okres względnej tolerancji. Wykorzystał ten czas na prace organizacyjne, które miały trwały wpływ na Kościół. Podzielił Rzym na siedem okręgów diecezjalnych, powierzając je diakonom, uporządkował dokumentację wspólnoty i prowadził prace na chrześcijańskich cmentarzach, w tym w katakumbach św. Kaliksta. Sprowadził również do Rzymu szczątki papieża Poncjana, zmarłego na wygnaniu w kopalniach Sardynii.
Pierwsza ofiara prześladowań Decjusza
W 249 roku cesarz Decjusz rozpoczął prześladowania, wprowadzając obowiązek złożenia ofiary bogom, poświadczonej urzędowym zaświadczeniem. Fabian zginął 20 stycznia 250 roku jako jedna z pierwszych ofiar tego edyktu. Prześladowania były na tyle dotkliwe, że Rzym pozostawał bez biskupa przez kilkanaście miesięcy – wybór następcy odłożono do końca panowania Decjusza.
Miejsce spoczynku i materialny ślad
Św. Fabian został pochowany w krypcie papieży w katakumbach św. Kaliksta. Zachowała się tam grecka płyta nagrobna z jego imieniem oraz skrótami oznaczającymi biskupa i męczennika – jeden z nielicznych wczesnych materialnych dowodów po biskupie Rzymu.
Długotrwały spór o zasady
Edykt Decjusza wymagał jednorazowego aktu ofiary, a nie wyrzeczenia się wiary. Wielu chrześcijan uległo presji lub kupiło zaświadczenia bez składania ofiary. Po ustaniu prześladowań wywołało to długotrwały spór o warunki powrotu takich osób do wspólnoty. Fabian, który zginął na początku prześladowań, stał się symbolem niezłomności. Św. Cyprian z Kartaginy, jeden z głównych uczestników sporu, pisał o nim z uznaniem.
„paście stado Boże, które jest przy was, strzegąc go nie pod przymusem, ale z własnej woli, jak Bóg chce; nie ze względu na niegodziwe zyski, ale z oddaniem”
1 P 5,2