Międzynarodowy Dzień Zapobiegania Eksploatacji Środowiska Naturalnego podczas Wojen i Konfliktów Zbrojnych

Zatrute studnie, spalone plony i skażona gleba to trwałe ślady wojny, równie nieusuwalne jak zniszczone budynki. Z myślą o nich obchodzony jest Międzynarodowy Dzień Zapobiegania Eksploatacji Środowiska Naturalnego podczas Wojen i Konfliktów Zbrojnych, ustanowiony 6 listopada rezolucją Zgromadzenia Ogólnego ONZ z 2001 roku. Organizacja uznała, że odbudowa po konflikcie zależy nie tylko od infrastruktury, ale także od stanu środowiska, które podtrzymuje życie ocalałych.

Środowisko jako ofiara wojny

Konflikty zbrojne degradują środowisko na wiele sposobów, często pomijanych w doniesieniach medialnych: zanieczyszczanie źródeł wody, niszczenie upraw, wylesianie i skażenie gleb materiałami wybuchowymi. Te szkody utrzymują się długo po zakończeniu walk i najdotkliwiej dotykają ludność cywilną, która zależy od lokalnych zasobów.

Historyczne przykłady niszczenia środowiska

Dwa przypadki szczególnie dobrze ilustrują skutki traktowania środowiska jako narzędzia wojny. W czasie wojny w Wietnamie armia amerykańska użyła defoliantu Agent Orange, który zniszczył dżunglę i pozostawił długotrwałe skutki zdrowotne. Podczas wojny w Zatoce Perskiej w 1991 roku wycofujące się wojska irackie podpaliły kuwejckie szyby naftowe, co doprowadziło do jednej z największych katastrof ekologicznych związanych z konfliktem.

Zasoby naturalne jako źródło konfliktów

Badania UNEP wskazują, że w ostatnich 60 latach około 40% konfliktów wewnętrznych na świecie miało związek z eksploatacją zasobów naturalnych – zarówno cennych (drewno, diamenty), jak i deficytowych (żyzna ziemia, woda). Konflikty o zasoby są też dwukrotnie bardziej podatne na nawroty niż inne.

Pokój bez środowiska jest niemożliwy

Hasło powtarzane przez ONZ podkreśla, że zniszczenie zasobów podczas wojny uniemożliwia szybką odbudowę. Jeśli środowisko jest zdegradowane, nie ma czego odbudowywać. Odbudowa gospodarcza zależy od stanu zasobów naturalnych.

Rola Dnia w polityce międzynarodowej

Święto ma charakter edukacyjny i dyplomatyczny – zwraca uwagę na ochronę środowiska jako element zapobiegania konfliktom, a nie tylko ich skutek. Coraz częściej pojawia się też w kontekście odbudowy, gdzie odtwarzanie terenów rolniczych czy leśnych staje się częścią negocjacji pokojowych.

Jak uczcić Międzynarodowy Dzień Zapobiegania Eksploatacji Środowiska

To dzień refleksji, a nie świętowania. Warto:

• wesprzeć organizacje humanitarne finansujące odbudowę środowiska na terenach pokonfliktowych;
• zapoznać się z raportami UNEP dotyczącymi wybranych regionów wojennych;
• zwracać uwagę w mediach na doniesienia o niszczeniu środowiska w trwających konfliktach, często pomijane na rzecz innych wiadomości.

Dzień przypomina, że prawdziwy pokój to nie tylko brak walk, ale także zdrowe środowisko, które zapewni warunki do życia przyszłym pokoleniom.

Ciekawostki

1. Rezolucję ustanawiającą to święto Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło 5 listopada 2001 roku, dzień przed datą pierwszych obchodów.
2. Według UNEP konflikty powiązane z zasobami naturalnymi są dwukrotnie bardziej narażone na ponowny wybuch.