Kościelne / religijne

Wspomnienie Św. Dobrego Łotra

26 marca (co roku)

Miejsce w roku liturgicznym

Adwent Narodzenie Pańskie Okres zwykły Wielki Post Triduum Okres Wielkanocny Okres zwykły

Wspomnienie Dobrego Łotra przypada 26 marca, choć nie jest to oficjalne święto w kalendarzu powszechnym Kościoła. Obchód ten ma charakter pobożnościowy i obecny jest głównie w martyrologiach oraz kalendarzach niektórych wspólnot. W Polsce data ta zyskała szczególne znaczenie – w 2009 roku Konferencja Episkopatu Polski ustanowiła 26 marca Dniem Modlitw za Więźniów.

Kult Dobrego Łotra opiera się na fragmencie Ewangelii św. Łukasza, który opisuje ukrzyżowanie Jezusa wraz z dwoma złoczyńcami. Jeden z nich urągał, drugi – przyznając, że zasłużył na wyrok – poprosił: „Jezu, wspomnij na mnie, gdy przyjdziesz do swego królestwa”. Jezus odpowiedział natychmiast, co dało początek przekonaniu, że Dobry Łotr jest jedynym świętym kanonizowanym bezpośrednio przez Chrystusa.

Imię Dyzma (Dysmas) pojawia się w apokryficznej „Ewangelii Nikodema” (znanej też jako „Akta Piłata”), gdzie drugiego złoczyńcę nazwano Gestasem. Choć te imiona nie mają potwierdzenia historycznego, tradycja przyjęła je wraz z późniejszymi legendami, np. o wcześniejszym spotkaniu Dobrego Łotra ze Świętą Rodziną.

Dobry Łotr jest patronem więźniów, skazanych na śmierć, kapelanów więziennych, konających i nawróconych. W Polsce jego wspomnienie wiąże się z duszpasterstwem więziennym – kapelani odprawiają Msze w zakładach karnych, a w parafiach odmawia się modlitwy za osadzonych, ich rodziny i ofiary przestępstw.

Teologicznie scena z krzyża, w której Jezus zwraca się do Dobrego Łotra, podkreśla, że decyzja o zbawieniu człowieka następuje zaraz po śmierci, a nie dopiero na końcu czasów. Jest to też często przywoływany argument przeciwko przekonaniu, że nawrócenie jest niemożliwe w ostatniej chwili życia.

W rzymskiej bazylice Świętego Krzyża Jerozolimskiego czczona jest belka uznawana za fragment krzyża Dobrego Łotra. W sztuce zachodniej rozpoznaje się go po tym, że jego krzyż zawsze stoi po prawej stronie Chrystusa, a postać często przedstawiana jest z twarzą zwróconą ku Niemu – w przeciwieństwie do Gestasa, ukazywanego z odwróconą głową. Na ikonach wschodnich Dobry Łotr ukazywany jest jako pierwszy, który przekroczył bramy raju.

„Jezus mu odpowiedział: «Zaprawdę, powiadam ci: Dziś ze Mną będziesz w raju».”
Łk 23,43