Międzynarodowy Dzień Różnorodności Biologicznej

Międzynarodowy Dzień Różnorodności Biologicznej, obchodzony 22 maja z inicjatywy Organizacji Narodów Zjednoczonych, jest okazją do refleksji nad bogactwem gatunków, ekosystemów i genów na Ziemi oraz nad koniecznością ich ochrony w obliczu postępującego wymierania gatunków.

Dlaczego akurat 22 maja?

Początkowo ONZ ustanowiła to święto na 29 grudnia, upamiętniając wejście w życie Konwencji o różnorodności biologicznej w 1993 roku. Z powodu niepraktyczności tej daty (okres świąteczno-noworoczny w wielu krajach), w 2000 roku Zgromadzenie Ogólne ONZ przeniosło obchody na 22 maja, rocznicę przyjęcia Konwencji podczas Szczytu Ziemi w Rio de Janeiro w 1992 roku.

Czym jest różnorodność biologiczna?

To pojęcie szersze niż liczba gatunków roślin i zwierząt. Obejmuje różnorodność genetyczną w obrębie gatunków oraz różnorodność ekosystemów, od raf koralowych po torfowiska. Naukowcy alarmują, że obecne tempo wymierania gatunków jest znacznie szybsze niż naturalne tempo ewolucyjne, a głównymi przyczynami są działania człowieka: wylesianie, zmiana klimatu, zanieczyszczenie i nadmierna eksploatacja zasobów. Konwencja z 1992 roku była pierwszym globalnym traktatem, który uznał ochronę gatunków i ekosystemów za wspólną odpowiedzialność wszystkich państw.

Dlaczego to dotyczy każdego z nas?

Różnorodność biologiczna ma bezpośredni wpływ na nasze życie. Zapylanie roślin uprawnych przez owady, oczyszczanie wody przez ekosystemy wodne czy żyzność gleb zależą od bogactwa gatunkowego. Utrata różnorodności wpływa na bezpieczeństwo żywnościowe, dostęp do czystej wody i odporność gospodarek na kryzysy klimatyczne. To kwestia zarówno ekonomiczna, jak i przyrodnicza, choć często jest przedstawiana w mediach w sposób uproszczony.

Polska perspektywa

Polska wnosi istotny wkład w globalną różnorodność biologiczną, m.in. przez Puszczę Białowieską czy bagna Biebrzańskiego Parku Narodowego. Ochrona tych obszarów bywa kontrowersyjna, gdy zderza się z interesami gospodarki leśnej czy rolnictwa. To lokalny przykład globalnego konfliktu między rozwojem a ochroną przyrody. Podobne spory występują w wielu krajach, co czyni różnorodność biologiczną tematem zarówno naukowym, jak i politycznym.

Co można zrobić 22 maja?

• Odwiedzić lokalny park narodowy lub rezerwat przyrody i zwrócić uwagę na różnorodność gatunków.
• Ograniczyć koszenie trawy w ogrodzie, aby wspierać owady zapylające.
• Zapoznać się z gatunkami zagrożonymi wyginięciem w swoim regionie.

22 maja to dobry moment, by zauważyć, że różnorodność biologiczna nie ogranicza się do egzotycznych gatunków, ale zaczyna się w naszym najbliższym otoczeniu. To od naszych codziennych wyborów zależy, czy przetrwa dla przyszłych pokoleń. Nikt nie ochroni jej za nas – ani rządy, ani naukowcy, bez zmiany nawyków milionów ludzi.

Ciekawostki

1. Pierwotnie święto wyznaczono na 29 grudnia, ale w 2000 roku ONZ przeniosła je na 22 maja.
2. Puszcza Białowieska to jeden z ostatnich fragmentów pierwotnego lasu niżowego w Europie.
3. Tempo wymierania gatunków jest dziś znacznie wyższe niż naturalne tempo wynikające z ewolucji.