Środa Popielcowa

Środa Popielcowa, znana również jako Popielec, wyznacza początek Wielkiego Postu. Jej termin jest zmienny – przypada na 46 dni przed Wielkanocą, co oznacza, że może wypaść między 4 lutego a 10 marca. Różnica między 40 dniami postu a 46 dniami kalendarzowymi wynika z faktu, że sześć niedziel w tym okresie nie jest dniami postnymi, ponieważ każda niedziela upamiętnia zmartwychwstanie Chrystusa.

Kluczowym obrzędem tego dnia jest posypanie głów popiołem, który od XI wieku, za sprawą papieża Urbana II, pozyskiwany jest ze spalonych palm poświęconych w Niedzielę Palmową poprzedniego roku. Tworzy to symboliczny cykl – palmy, będące niegdyś znakiem triumfu, powracają jako symbol przemijania i pokuty. Kapłan przy tym obrzędzie wypowiada jedną z dwóch formuł: „Nawracajcie się i wierzcie w Ewangelię” lub „Prochem jesteś i w proch się obrócisz”, podkreślając odpowiednio wezwanie do nawrócenia lub ludzką kondycję.

Środa Popielcowa to jeden z zaledwie dwóch dni w roku (obok Wielkiego Piątku), w którym obowiązuje post ścisły. Polega on na spożyciu jednego posiłku do syta oraz powstrzymaniu się od jedzenia mięsa. Obowiązek ten dotyczy osób pełnoletnich do 60. roku życia, z wyjątkiem chorych i innych uzasadnionych przypadków.

Choć Popielec nie jest świętem nakazanym – katolicy nie mają obowiązku uczestnictwa we Mszy – frekwencja w polskich kościołach jest jedną z najwyższych w ciągu roku, przewyższając nawet niektóre niedziele. Dzień poprzedzający Środę Popielcową, nazywany w tradycji polskiej „ostatkami” lub „śledzikiem”, zamyka okres karnawału.

„Prochem jesteś i w proch się obrócisz.”

Rdz 3,19