Wspomnienie św. Józefa Kalasantego, prezbitera
25 sierpnia to dzień wspomnienia św. Józefa Kalasantego, założyciela zakonu pijarów. Obchód jest dowolny, w kolorze białym. W 1597 roku otworzył on w Rzymie szkołę, którą uznaje się za pierwszą w Europie bezpłatną i powszechnie dostępną placówkę edukacyjną.
Początki bez spełnionych nadziei
Urodził się w 1557 roku w Peralta de la Sal w Aragonii. Święcenia przyjął w 1583 roku, a w 1592 roku przybył do Rzymu, licząc na urząd w kurii. Jego plany nie powiodły się. Zamiast tego zaangażował się w działalność bractw pomagających ubogim. Odkrył wówczas rzymskie Zatybrze – dzielnicę, gdzie dzieci nie miały dostępu do nauki, ponieważ istniejące szkoły były płatne.
Pierwsza bezpłatna szkoła
Szkołę założył przy kościele św. Doroty. Jej zasady były proste i przełomowe: brak opłat, brak ograniczeń wyznaniowych. Nauczano czytania, pisania i rachunków w języku ojczystym, a nie po łacinie, co miało praktyczny sens dla dzieci nieplanujących studiów uniwersyteckich. Szkoły te nazywano Scholae Piae (szkoły pobożne), co dało początek nazwie zakonu – pijarzy. Zakon został zatwierdzony przez Grzegorza XV w 1621 roku.
Trudne ostatnie lata
Pod koniec życia Kalasanty zmagał się z wewnętrznymi konfliktami i oskarżeniami, podsycanych m.in. przez kontakty pijarów z uczniami Galileusza. W 1646 roku Innocenty X zredukował zakon do stowarzyszenia bez ślubów. Kalasanty zmarł 25 sierpnia 1648 roku, nie doczekawszy rehabilitacji. Pełny status zakonny przywrócono pijarom dopiero w 1669 roku.
Dziedzictwo i polski wkład
Kanonizowany przez Klemensa XIII w 1767 roku, Pius XII w 1948 roku ogłosił go patronem chrześcijańskich szkół powszechnych. W Polsce pijarzy działają od 1642 roku. Ich szkolnictwo wpłynęło na XVIII-wieczną reformę edukacji, której twórcą był pijar Stanisław Konarski, założyciel warszawskiego Collegium Nobilium. Szkoły pijarskie w Polsce działają do dziś, m.in. w Krakowie, Rzeszowie i Łowiczu. Zakon prowadzi też placówki dla dzieci z trudnych środowisk, kontynuując misję pomocy ubogim, jak w przypadku rzymskiego Zatybrza.
„Wdrażaj chłopca w prawidła jego drogi, a nie zejdzie z niej i w starości.”
Prz 22,6