Święto Straży Granicznej

Święto Straży Granicznej obchodzone jest 16 maja, upamiętniając dzień, w którym w 1991 roku nowo utworzona formacja rozpoczęła służbę na polskiej granicy. Ustanowione nowelizacją z 21 lipca 1995 roku, nie jest to dzień wolny od pracy. Obchody obejmują uroczyste zbiórki, awanse i odznaczenia.

16 maja 1991 roku Straż Graniczna przejęła ochronę granicy państwowej od Wojsk Ochrony Pogranicza (WOP). Formacja powstała na mocy ustawy z 12 października 1990 roku, ale dopiero po ponad pół roku rozpoczęła działalność, co wymagało przekształcenia struktur wojskowych w policyjne. Różnica między WOP a Strażą Graniczną była znacząca: WOP była formacją wojskową, podległą Ministerstwu Obrony, podczas gdy Straż Graniczna stała się służbą zawodową, podległą Ministrowi Spraw Wewnętrznych, z zadaniami kontroli ruchu granicznego i zwalczania przestępczości.

Polska ma długą tradycję formacji granicznych sięgającą dwudziestolecia międzywojennego. Od 1924 roku granicę wschodnią strzegł Korpus Ochrony Pogranicza, a na pozostałych odcinkach działała Straż Graniczna, podporządkowana Ministerstwu Skarbu. Po 1945 roku ochronę przejęły Wojska Ochrony Pogranicza, które funkcjonowały przez blisko 50 lat. Dzisiejsza Straż Graniczna nawiązuje do tradycji formacji z 1928 roku, choć nie jest z nią tożsama instytucjonalnie.

Wejście Polski do strefy Schengen 21 grudnia 2007 roku znacząco zmieniło charakter służby. Zniesiono kontrole na granicach z Niemcami, Czechami, Słowacją i Litwą, a uwaga formacji skupiła się na granicach zewnętrznych Unii Europejskiej. Obecnie Straż Graniczna odpowiada za granicę z Rosją, Białorusią i Ukrainą, granicę morską oraz kontrolę w portach lotniczych. Do jej zadań należy także kontrola legalności pobytu cudzoziemców, prowadzenie postępowań w sprawach o przestępstwa graniczne i obsługa procedur azylowych. Formacja dysponuje własnym lotnictwem i jednostkami pływającymi.

16 maja nie jest dniem wolnym od pracy. Uroczystości centralne organizowane są przez Komendę Główną Straży Granicznej, a ich program obejmuje zbiórki z udziałem pocztów sztandarowych, wręczenie odznaczeń oraz ślubowanie nowych funkcjonariuszy. W wielu placówkach organizowane są dni otwarte z pokazami sprzętu i psów służbowych.

Praca Straży Granicznej jest często niewidoczna dla społeczeństwa, choć formacja prowadzi kontrole na lotniskach, patroluje granicę morską i działa w głębi kraju, sprawdzając legalność zatrudnienia i pobytu cudzoziemców. Ostatnie lata przyniosły nowe wyzwania, takie jak obsługa wzmożonego ruchu na granicy wschodniej i działania związane z presją migracyjną. Zmienił się także profil służby – rośnie znaczenie pracy analitycznej i wykrywania fałszerstw, a maleje rola tradycyjnego patrolowania.

Z okazji święta można uczestniczyć w dniach otwartych w placówkach Straży Granicznej, gdzie prezentowany jest sprzęt do wykrywania fałszerstw i urządzenia kontrolne. Dla zainteresowanych historią dostępne są izby pamięci i muzea poświęcone dawnym formacjom granicznym. Warto również przypomnieć sobie o obowiązkach związanych z zatrudnianiem cudzoziemców, ponieważ Straż Graniczna prowadzi kontrole nie tylko na przejściach, ale także w głębi kraju.

Chronologia

Najczęstsze pytania