Światowy Dzień Książki i Praw Autorskich

Światowy Dzień Książki i Praw Autorskich, obchodzony 23 kwietnia, łączy dwie pozornie odległe idee: radość z czytania oraz ochronę praw twórców. Data została wybrana przez UNESCO w 1995 roku, nawiązując do dnia śmierci trzech wybitnych postaci literackich: Miguela de Cervantesa, Williama Shakespeare’a i Inca Garcilaso de la Vega. Inspiracją dla święta była jednak wcześniejsza tradycja katalońska, związana z Dniem Świętego Jerzego.

Katalońskie korzenie Światowego Dnia Książki

W Katalonii 23 kwietnia to Diada de Sant Jordi – lokalne święto miłości i literatury, podczas którego mężczyźni wręczają kobietom róże, a kobiety odwzajemniają się książkami. Pomysł ustanowienia dnia książki narodził się w Barcelonie w 1926 roku dzięki inicjatywie księgarza Vicente Clavela, który początkowo proponował datę 7 października, jako domniemaną rocznicę urodzin Cervantesa. W 1930 roku król Alfons XIII przesunął święto na 23 kwietnia, łącząc je z tradycją Sant Jordi. Od tamtej pory w Hiszpanii sprzedaż książek tego dnia często wiąże się z symbolicznym wręczaniem róży.

Dlaczego akurat 23 kwietnia?

UNESCO wybrało tę datę ze względu na symboliczną zbieżność – 23 kwietnia 1616 roku zmarli Cervantes, Shakespeare i Inca Garcilaso de la Vega. Warto jednak zaznaczyć, że rozbieżności kalendarzowe (Hiszpania stosowała wówczas kalendarz gregoriański, a Anglia juliański) sprawiają, że śmierć Shakespeare’a faktycznie nastąpiła około dziesięciu dni później niż Cervantesa. Niektóre źródła podają również, że Cervantes zmarł 22 kwietnia, a pochowano go dzień później. Dla UNESCO kluczowa była jednak symbolika, a nie precyzyjna data.

Ustanowienie święta przez UNESCO

Podczas 28. Konferencji Generalnej UNESCO w 1995 roku przyjęto rezolucję 3.18, ustanawiającą 23 kwietnia Światowym Dniem Książki i Praw Autorskich. Wniosek poparło dwanaście krajów, w tym Hiszpania, Rosja i Australia. Celem było promowanie czytelnictwa, szczególnie wśród młodych ludzi, oraz uznanie znaczenia autorów dla rozwoju społecznego i kulturowego.

Prawa autorskie jako kluczowy element święta

Nazwa święta celowo łączy książki z prawami autorskimi, aby przypomnieć, że za każdą publikacją stoi twórca, którego wkład zasługuje na ochronę. UNESCO co roku wybiera również Światową Stolicę Książki, której zadaniem jest promocja czytelnictwa przez okres dwunastu miesięcy.

Jak świętować Światowy Dzień Książki?

Święto można obchodzić na wiele prostych sposobów:

• wspierając niezależne księgarnie poprzez zakup książek,
• obdarowując bliskich książkami z dedykacją, nawiązując do katalońskiej tradycji,
• zapisując się do biblioteki, jeśli jeszcze się tego nie zrobiło,
• eksperymentując z nowymi autorami, zamiast czytać kolejną książkę ulubionego pisarza.

To jedno z nielicznych świąt, które można celebrować w domowym zaciszu, z książką w ręku.

Ciekawostki

1. Tradycja obdarowywania się różami i książkami w Katalonii w Dzień Świętego Jerzego jest starsza niż samo święto UNESCO.
2. Rezolucję ustanawiającą to święto poparło dwanaście krajów, w tym Hiszpania, Rosja i Australia.
3. UNESCO wybiera co roku jedno miasto na Światową Stolicę Książki, które przez rok prowadzi program promujący czytelnictwo.