Światowy Dzień Ergonomii

Światowy Dzień Ergonomii obchodzony jest 12 listopada i dotyczy kwestii, którą dostrzegamy dopiero wtedy, gdy zaczyna boleć: dopasowania narzędzi, mebli i sposobu pracy do budowy człowieka, a nie odwrotnie. Warto od razu zaznaczyć, że nie ma oficjalnego dokumentu ustanawiającego tę datę.

Geneza Światowego Dnia Ergonomii

Nie udało się znaleźć dokumentu założycielskiego ani organizacji, która oficjalnie ogłosiłaby 12 listopada dniem ergonomii. Data ta pojawia się w kalendarzach dni nietypowych i jest wykorzystywana przez firmy oraz służby BHP jako pretekst do szkoleń, jednak jej pochodzenie pozostaje nieudokumentowane.

Istnieją jednak instytucje reprezentujące środowisko zawodowe. Międzynarodowe Stowarzyszenie Ergonomiczne, zrzeszające towarzystwa naukowe z kilkudziesięciu krajów, działa od 1959 roku i to ono definiuje zakres tej dyscypliny.

Polski wkład w rozwój ergonomii

Najciekawszy wątek dotyczy pochodzenia samego terminu. Słowo „ergonomia” zostało wymyślone przez Wojciecha Jastrzębowskiego, polskiego przyrodnika i wykładowcę, w rozprawie z 1857 roku zatytułowanej „Rys ergonomji czyli nauki o pracy, opartej na prawdach poczerpniętych z nauki przyrody”. Złożył je z greckich słów oznaczających pracę i prawo.

Jastrzębowski wyprzedził swoją epokę o około sto lat. Pisał o pracy fizycznej i umysłowej oraz o zmęczeniu w czasach, gdy fabryki dopiero zaczynały rewolucję przemysłową, a pojęcie warunków pracy było jeszcze mało znane. W Europie Zachodniej termin przyjął się dopiero po II wojnie światowej.

Współczesne zastosowanie ergonomii

Ergonomia to nie tylko krzesła biurowe. Obejmuje projektowanie stanowisk produkcyjnych, kokpitów samolotów, interfejsów aplikacji, opakowań leków i układu przycisków w karetkach. Dzieli się na trzy główne obszary: fizyczny (postawa, obciążenia, powtarzalne ruchy), poznawczy (uwaga, pamięć, obciążenie informacyjne) oraz organizacyjny (grafiki zmianowe, procedury, komunikacja w zespole).

Stawką bywają nie tylko plecy. Analizy wypadków lotniczych i przemysłowych pokazują, że źle zaprojektowany pulpit lub mylące oznaczenia mogą być równie niebezpieczne jak awaria maszyny.

Ergonomia przy biurku: kluczowe zasady

Specjaliści BHP i medycyny pracy zalecają kilka podstawowych zasad:

• monitor powinien znajdować się na wysokości oczu, w odległości nie większej niż długość wyciągniętej ręki;
• stopy powinny być płasko oparte na podłodze lub podnóżku, kolana i łokcie zgięte pod kątem zbliżonym do prostego;
• przedramiona muszą być podparte, a nadgarstki ustawione w linii prostej, bez nienaturalnego wygięcia nad klawiaturą;
• co godzinę należy robić przerwę i zmieniać pozycję, ponieważ najgorsza jest ta, w której pozostajemy nieruchomi zbyt długo;
• światło powinno padać z boku, aby uniknąć odbić na ekranie.

Nawet najlepsze krzesło nie zastąpi ruchu. Osiem godzin spędzonych w bezruchu może być bardziej szkodliwe niż niewygodna pozycja, jeśli nie zmieniamy jej regularnie.

Jak wykorzystać Światowy Dzień Ergonomii?

To doskonała okazja do przeanalizowania własnego stanowiska pracy. Wystarczy usiąść, poprosić kogoś o zdjęcie z boku i porównać z zaleceniami – efekt może być zaskakujący. W firmach warto wykorzystać ten dzień na szkolenie, sprawdzenie ergonomii stanowisk pracowników zdalnych oraz zebranie uwag na temat tego, co w codziennej pracy jest niewygodne lub problematyczne.

„Rys ergonomji czyli nauki o pracy, opartej na prawdach poczerpniętych z nauki przyrody”

Wojciech Jastrzębowski, tytuł rozprawy z 1857 roku

Ciekawostki

1. Słowo ergonomia powstało w języku polskim i pochodzi z rozprawy Wojciecha Jastrzębowskiego z 1857 roku.
2. Międzynarodowe Stowarzyszenie Ergonomiczne, skupiające krajowe towarzystwa naukowe, działa od 1959 roku.
3. Ergonomia poznawcza zajmuje się obciążeniem uwagi i pamięci, a więc także układem ekranów i komunikatów w aplikacjach.