Światowy Dzień Drzewa Oliwnego

Światowy Dzień Drzewa Oliwnego obchodzony 26 listopada to stosunkowo nowe święto, ustanowione przez UNESCO w 2019 roku. Jego celem jest zwrócenie uwagi na drzewo oliwne, które od tysięcy lat symbolizuje pokój i stanowi podstawę gospodarki w basenie Morza Śródziemnego. Obchody mają charakter kulturalno-edukacyjny, obejmując wykłady, degustacje oliwy oraz wydarzenia w krajach producenckich.

Długowieczność i wytrwałość oliwki

Oliwka europejska (Olea europaea) to roślina o powolnym wzroście i niezwykle długim życiu. W Grecji, Włoszech czy Hiszpanii kilkusetletnie okazy są powszechne, a niektóre, jak słynne drzewo w kreteńskiej wsi Vouves, liczą ponad tysiąc lat. Stare oliwki, mimo spróchniałego i poskręcanego pnia, wciąż owocują, co odzwierciedla śródziemnomorskie powiedzenie, że drzewo sadzi się nie dla siebie, lecz dla wnuków. Oliwka potrzebuje kilku lat, by zacząć owocować, a pełne plony daje jeszcze później – to roślina dla cierpliwych.

Symbolika gałązki oliwnej

Gałązka oliwna jako symbol pokoju ma głębokie korzenie w historii i religii. W Księdze Rodzaju Noe wysyła gołębicę, która wraca z listkiem oliwnym, oznaczającym koniec potopu. W starożytnej Grecji wieńce z gałązek oliwnych wręczano zwycięzcom igrzysk olimpijskich, a drzewo wiązano z boginią Ateną. W Jerozolimie Ogród Oliwny nosi nazwę Getsemani (tłocznia oliwy), co podkreśla znaczenie oliwy w historii biblijnej. Symbolika ta przetrwała do dziś – gałązka oliwna widnieje m.in. na fladze ONZ.

Od zbiorów do oliwy w butelce

Zbiory oliwek w basenie Morza Śródziemnego trwają od października do stycznia, a listopad jest ich szczytem – stąd wybór daty święta. Owoce zbiera się ręcznie, przy użyciu siatek lub potrząsarek, a następnie szybko transportuje do tłoczni, ponieważ każda godzina zwłoki pogarsza smak. Oliwa z pierwszego tłoczenia na zimno (extra virgin) to naturalny sok z owoców, uzyskany wyłącznie mechanicznie, bez chemii i wysokiej temperatury.

Ciekawostki i konteksty

• Międzynarodowa Rada ds. Oliwy z Oliwek, z siedzibą w Madrycie, od lat 50. XX wieku zajmuje się standaryzacją produkcji i jakości oliwy.
• W starożytności oliwa służyła nie tylko do jedzenia, ale też jako paliwo do lamp, kosmetyk i składnik obrzędów namaszczenia.
• Świeżo wytłoczona oliwa może być gorzka i piekąca w gardle – to oznaka wysokiej zawartości polifenoli, a nie wada.

Jak świętować Światowy Dzień Drzewa Oliwnego

Najprostszym sposobem jest zakup dobrej jakości oliwy i wykorzystanie jej na surowo, np. do sałatek lub chleba, zamiast przechowywania jej na specjalną okazję, która nigdy nie nadchodzi. Warto sprawdzić datę zbioru i kraj pochodzenia na etykiecie, ponieważ te informacje mają kluczowe znaczenie. Miłośnicy roślin mogą spróbować uprawy oliwki w donicy – w polskich warunkach roślina zimuje w chłodnym, jasnym pomieszczeniu i rzadko owocuje, ale rośnie bardzo chętnie. A jeśli chcesz pozostać wierny symbolice, to jest to dobry moment, by wyciągnąć rękę do kogoś, z kim od dawna nie rozmawiasz. Gałązka oliwna przetrwała w kulturze tysiące lat nie bez powodu – pozostaje symbolem pokoju i pojednania w każdym pokoleniu.

„A gołębica wróciła do niego pod wieczór, niosąc w dziobie świeży listek z drzewa oliwnego.”

Księga Rodzaju 8,11

Ciekawostki

1. Gałązka oliwna znalazła się w godle Organizacji Narodów Zjednoczonych jako symbol pokoju.
2. Nazwa Getsemani, jerozolimskiego Ogrodu Oliwnego, oznacza dosłownie tłocznię oliwy.
3. Zwycięzców starożytnych igrzysk olimpijskich wieńczono gałązkami oliwnymi, a nie laurem.
4. Gorzki, piekący posmak świeżej oliwy świadczy o wysokiej zawartości polifenoli.