Światowy Dzień Darwina (lub Dzień Ewolucjonizmu)

Światowy Dzień Darwina, znany również jako Dzień Ewolucjonizmu, obchodzony jest 12 lutego w rocznicę urodzin Karola Darwina, który urodził się w 1809 roku w Shrewsbury w Anglii. To nieoficjalne święto nauki, celebrowane głównie przez uczelnie, muzea przyrodnicze oraz organizacje popularyzujące wiedzę. W Polsce często wykorzystywane jest jako okazja do organizowania wykładów otwartych i lekcji poświęconych ewolucji, choć rzadziej przybiera formę hucznych obchodów.

Data 12 lutego nie jest związana z żadnym szczególnym odkryciem czy publikacją naukową. Jest to po prostu dzień urodzin Darwina. Ciekawym zbiegiem okoliczności jest fakt, że tego samego dnia i w tym samym roku urodził się Abraham Lincoln – dwóch wybitnych ludzi, którzy w różny sposób wpłynęli na postrzeganie człowieka w świecie w XIX wieku.

Karol Darwin pochodził z rodziny o tradycjach naukowych. Jego ojciec był zamożnym lekarzem, a dziadek, Erasmus Darwin, zajmował się przyrodą i poezją. Darwin studiował medycynę w Edynburgu, a następnie teologię w Cambridge, jednak jego prawdziwą pasją była historia naturalna. Interesował się m.in. chrząszczami, skałami i muszlami, prowadząc dokładne notatki na temat różnic między gatunkami. Zmarł w 1882 roku i został pochowany w Opactwie Westminsterskim, w sąsiedztwie grobu Izaaka Newtona. Mimo kontrowersji wokół jego teorii, pogrzeb odbył się z pełnymi honorami, zarezerwowanymi dla wybitnych postaci.

Kluczowym momentem w życiu Darwina była podróż na pokładzie HMS Beagle w latach 1831–1836. W trakcie wyprawy odwiedził m.in. Amerykę Południową, Patagonię, Wyspy Galapagos, Australię i Wyspy Zielonego Przylądka. Zebrał liczne notatki, skamieniałości i obserwacje, które skłoniły go do postawienia pytania: dlaczego blisko spokrewnione gatunki różnią się w zależności od warunków życia? Najbardziej znanym przykładem są ptaki z Galapagos, których dzioby są przystosowane do lokalnego pożywienia.

Odpowiedź na to pytanie Darwin sformułował po latach badań. W 1858 roku Alfred Russel Wallace, pracujący na Archipelagu Malajskim, przesłał mu podobne spostrzeżenia na temat doboru naturalnego. Obie prace przedstawiono wspólnie w Towarzystwie Linneuszowskim w Londynie. Rok później, w listopadzie 1859, ukazało się przełomowe dzieło „O powstawaniu gatunków”, które szybko zdobyło popularność.

Światowy Dzień Darwina nie ma oficjalnego charakteru. Obchody wyrosły oddolnie w środowiskach akademickich i popularyzatorskich, głównie w krajach anglojęzycznych, a następnie rozprzestrzeniły się na cały świat, w tym do Polski. W niektórych miejscach traktuje się je jako święto biologii, w innych jako manifestację na rzecz nauczania opartego na dowodach, szczególnie tam, gdzie teoria ewolucji bywa podważana. W Stanach Zjednoczonych ten drugi aspekt jest szczególnie widoczny.

Jak można uczcić Dzień Ewolucjonizmu? Proste pomysły często są najlepsze. Warto odwiedzić muzeum przyrodnicze lub ogród zoologiczny i przyjrzeć się gatunkom, które ewoluowały na oczach nauki. Można też przeczytać wstęp do „O powstawaniu gatunków” – jest napisany przystępnie, bez nadmiaru żargonu. Innym pomysłem jest obejrzenie z dziećmi filmu o wyprawie Beagle lub wyspach Galapagos i rozmowa o tym, jak powstaje naukowa hipoteza. Warto również sprawdzić, skąd pochodzi nazwa gatunkowa ulubionych zwierząt domowych lub roślin.

Kluczowa myśl na ten dzień brzmi: Darwin nie twierdził, że wszystko jest przypadkowe. Udowodnił, że mała, powtarzana przez tysiące pokoleń różnica może prowadzić do powstania złożonych struktur, takich jak oko, skrzydło czy ludzki mózg. Cierpliwość jako metoda badawcza – to najważniejszy przekaz tego święta.

„Z tak prostego początku rozwinęły się i wciąż się rozwijają formy najpiękniejsze i najbardziej godne podziwu.”

Karol Darwin, O powstawaniu gatunków

Ciekawostki

1. Karol Darwin i Abraham Lincoln urodzili się tego samego dnia - 12 lutego 1809 roku.
2. Wyprawa HMS Beagle miała trwać dwa lata, a przeciągnęła się do prawie pięciu.
3. Alfred Russel Wallace niezależnie od Darwina opisał dobór naturalny, a ich prace przedstawiono razem w 1858 roku.
4. Darwin spoczywa w Opactwie Westminsterskim, nieopodal grobu Izaaka Newtona.