Światowy Dzień Choroby Chagasa

Światowy Dzień Choroby Chagasa obchodzony jest 14 kwietnia. Wybór tej daty nie jest przypadkowy – 14 kwietnia 1909 roku brazylijski lekarz Carlos Chagas zdiagnozował pierwszy przypadek u dwuletniej dziewczynki o imieniu Berenice. W 2019 roku Światowa Organizacja Zdrowia oficjalnie ustanowiła ten dzień, a pierwsze obchody odbyły się rok później.

Kim był Carlos Chagas

Chagas dokonał niezwykłego osiągnięcia w historii medycyny – samodzielnie opisał pasożyta, wskazał owada przenoszącego infekcję, scharakteryzował objawy choroby i zidentyfikował pacjenta. Zwykle takie zadania realizują zespoły badaczy przez wiele lat.

Pasożyt, świdrowiec amerykański Trypanosoma cruzi, został nazwany na cześć mentora Chagasa – Oswalda Cruza. Choroba nosi nazwę odkrywcy, zgodnie z tradycją naukową.

Jak dochodzi do zakażenia

Nosicielami są pluskwiaki z rodziny Triatominae, nazywane w Ameryce Łacińskiej „całującymi pluskwami” ze względu na częste ugryzienia w okolicach ust i oczu. Jednak do zakażenia nie dochodzi poprzez ugryzienie, lecz przez kontakt odchodów owada z raną lub błoną śluzową.

Owady te często występują w miejscach o niskim standardzie sanitarnym, takich jak gliniane ściany czy strzechy, co przez lata czyniło chorobę problemem głównie w ubogich regionach. Zakażenie może nastąpić również przez transfuzję krwi, przeszczepy, spożycie skażonej żywności lub soków oraz z matki na dziecko w czasie ciąży.

Dlaczego nazywana jest „cichą chorobą”

Faza ostra choroby często przebiega łagodnie lub niemal bezobjawowo, a przez lata nie występują żadne symptomy. U niektórych osób po 20-30 latach pojawiają się poważne powikłania, takie jak kardiomiopatia czy uszkodzenia przewodu pokarmowego. Stąd hasła WHO podkreślające „milczenie” – zarówno pacjentów, którzy nie odczuwają bólu, jak i systemu opieki zdrowotnej, który często nie diagnozuje problemu.

Choroba Chagasa jest zaliczana do zaniedbanych chorób tropikalnych, co oznacza, że dotyka głównie najuboższych, a brak rynku dla nowych leków prowadzi do niedostatecznej profilaktyki i badań. Szacuje się, że zakażonych jest kilka milionów osób, z których wiele nigdy nie zostanie zdiagnozowanych.

Czy to problem tylko Ameryki Łacińskiej?

Choć historycznie choroba występowała głównie w Ameryce Łacińskiej, obecnie przypadki odnotowuje się również w Ameryce Północnej, Europie, Japonii i Australii – głównie ze względu na migracje ludności, a nie obecność owadów przenoszących chorobę. W krajach bez naturalnej transmisji kluczowe są badania przesiewowe krwiodawców i kobiet w ciąży.

• Leczenie wczesnych zakażeń jest skuteczne, ale szanse maleją wraz z upływem czasu od zakażenia.
• Dostępne są dwa leki przeciwpasożytnicze stosowane od dziesięcioleci, choć ich skuteczność spada w zaawansowanych stadiach choroby.
• Szczepionka nie istnieje, a podstawą profilaktyki pozostaje kontrola populacji owadów i badania przesiewowe krwi.

Jak obchodzony jest Światowy Dzień Choroby Chagasa

14 kwietnia to przede wszystkim akcje edukacyjne prowadzone przez WHO i organizacje pacjenckie, konferencje oraz kampanie zachęcające do badań w regionach endemicznych. W Polsce dzień ten jest upamiętniany głównie przez kalendarze i serwisy medyczne, a wiedza o chorobie przydaje się przede wszystkim osobom podróżującym do Ameryki Środkowej i Południowej. Warto pamiętać, że lekarze rzadko pytają o tę chorobę, jeśli pacjent sam nie zgłosi ryzyka związanego z podróżami.

„Choroba, o której się nie mówi, nie przestaje istnieć - po prostu nikt jej nie leczy.”

Przesłanie kampanii na rzecz zaniedbanych chorób tropikalnych

Ciekawostki

1. Carlos Chagas jako jedyny badacz w historii opisał samodzielnie pasożyta, jego przenosiciela, objawy choroby i pierwszego pacjenta.
2. Pierwszą zdiagnozowaną pacjentką była dwuletnia Berenice, a datę jej rozpoznania upamiętnia dzisiejsza data obchodów.
3. Nazwa gatunkowa pasożyta, Trypanosoma cruzi, honoruje Oswalda Cruza - mentora odkrywcy, nie jego samego.