Światowy Dzień Braille’a

Światowy Dzień Braille’a obchodzony jest 4 stycznia, w rocznicę urodzin Louisa Braille’a – Francuza, który jako nastolatek opracował system pisma dla niewidomych, używany dziś na całym świecie. Święto to zostało ustanowione przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w 2018 roku i po raz pierwszy obchodzone było w styczniu 2019 roku. Głównym celem tego dnia jest podkreślenie znaczenia dostępu do tekstu, który jest kluczowy dla samodzielności osób niewidomych.

Kim był Louis Braille

Urodził się 4 stycznia 1809 roku w Coupvray pod Paryżem, w rodzinie rymarza. W wieku trzech lat doznał poważnego urazu oczu, co doprowadziło do całkowitej utraty wzroku. W wieku dziesięciu lat trafił do instytutu dla niewidomych dzieci w Paryżu, gdzie uczono go czytać za pomocą wypukłych liter łacińskich, co było jednak bardzo powolne i kosztowne.

Rewolucyjny system pisma

Przełom nastąpił dzięki współpracy z oficerem Charlesem Barbierem, który przedstawił system „pisma nocnego” używanego w wojsku. Braille dostosował ten system, redukując go do sześciu punktów ułożonych w dwie kolumny po trzy, co pozwoliło na stworzenie bardziej efektywnego i zrozumiałego systemu. Pierwsza wersja jego alfabetu została opublikowana w 1829 roku, gdy miał 20 lat. Instytut oficjalnie przyjął jego system dopiero po jego śmierci w 1852 roku, a w 1952 roku szczątki Braille’a przeniesiono do paryskiego Panteonu.

Zasady działania pisma Braille’a

System Braille’a jest pełnoprawnym pismem, które obejmuje ortografię, interpunkcję i akapity. Kluczowe cechy to:

• znak podstawowy składa się z sześciu punktów, z których każdy może być wciśnięty lub nie, co daje 64 kombinacje;
• ten sam układ punktów może oznaczać różne znaki w zależności od kontekstu;
• istnieją skróty brajlowskie, które przyspieszają czytanie i oszczędzają miejsce;
• dla matematyki, chemii i muzyki opracowano osobne notacje;
• książki w alfabecie Braille’a są znacznie grubsze niż w druku zwykłym.

Brajl w Polsce

Polska wersja alfabetu Braille’a musiała uwzględniać specyfikę języka, w tym znaki diakrytyczne. Ośrodek dla niewidomych w Laskach pod Warszawą, założony przez niewidomą zakonnicę Różę Czacką, odegrał kluczową rolę w upowszechnieniu tego systemu. Dziś brajl jest wypierany przez syntezatory mowy i audiobooki, ale pozostaje jedynym sposobem na samodzielne czytanie i pisanie dla osób niewidomych. W Unii Europejskiej istnieje obowiązek umieszczania napisów brajlowskich na opakowaniach leków.

Jak uczcić Światowy Dzień Braille’a

Można to zrobić na kilka sposobów: sprawdzić, czy strona internetowa jest dostępna dla osób niewidomych (np. poprzez dodanie opisów alternatywnych do obrazów); nauczyć się alfabetu Braille’a, co jest stosunkowo prostym zadaniem; wesprzeć biblioteki książki mówionej lub wydawnictwa brajlowskie, które borykają się z wysokimi kosztami druku. Święto to przypomina o znaczeniu dostępu do informacji dla wszystkich, niezależnie od wzroku.

Ciekawostki

1. Louis Braille był organistą i opracował w swoim systemie także zapis nutowy.
2. Sześć punktów daje 63 możliwe kombinacje - tyle znaków mieści podstawowy system brajlowski.
3. W Unii Europejskiej nazwa leku musi być zapisana brajlem na opakowaniu.