Pierwszy Dzień Jesieni

23 września w polskim kalendarzu to symboliczny początek jesieni, zamykający lato i rozpoczynający sezon, w którym dni stają się krótsze. Ta data niemal zawsze pokrywa się z astronomiczną równonocą jesienną, choć oba te momenty nie zawsze przypadają dokładnie w tym samym czasie.

Różnice między kalendarzem a astronomią

Pierwszy Dzień Jesieni w ujęciu kalendarzowym to umowna data, ustalona dla porządku, podobnie jak pozostałe pory roku. Równonoc jesienna, czyli astronomiczny początek jesieni, przypada jednak w zależności od roku 22 lub 23 września, gdy Słońce przekracza równik niebieski w kierunku południowym.

Równowaga dnia i nocy

Podobnie jak w marcu, we wrześniu dzień i noc są niemal równej długości na całym świecie. Od tego momentu noce na półkuli północnej stają się dłuższe od dni, a różnica ta stopniowo rośnie aż do przesilenia zimowego. Wieczorami wyraźnie szybciej zapada zmrok, co zauważają zwłaszcza osoby wracające do domu po pracy lub szkole.

Zmiany w przyrodzie i tradycji

Pierwszy Dzień Jesieni to czas, gdy w wielu regionach Polski kończą się żniwa i dożynki, a rolnicy rozpoczynają jesienne prace polowe, takie jak orka i siew ozimin. W sadach trwa zbiór późnych owoców, a liście drzew zaczynają zmieniać kolor. Szczyt złotej jesieni w Polsce przypada jednak zwykle nieco później, w październiku.

Trzy perspektywy na początek jesieni

Wyróżniamy trzy konwencje dotyczące początku jesieni:

• Jesień meteorologiczna – zawsze rozpoczyna się 1 września,
• Pierwszy Dzień Jesieni w ujęciu kalendarzowym – stała data 23 września,
• Jesień astronomiczna – zaczyna się w chwili równonocy, 22 lub 23 września.

Różnica między kalendarzową a astronomiczną datą jest zwykle niewielka, często wynosi tylko jeden dzień, w przeciwieństwie do wiosny czy lata, gdzie rozbieżność może sięgać nawet dwóch dni.

Jak dostrzec zmianę pory roku

Warto w tym dniu wybrać się na spacer i sprawdzić, o której godzinie zapada zmrok – różnica w porównaniu z sierpniem jest już wyraźna. To także dobry moment na przygotowanie garderoby na chłodniejsze dni i ostatnie prace w ogrodzie przed nadejściem przymrozków.

Pierwszy Dzień Jesieni bywa traktowany jako sygnał do zmiany nawyków – krótszy dzień skłania wiele osób do wcześniejszego wstawania, aby wykorzystać poranne godziny z naturalnym światłem. Dietetycy zalecają również włączenie do diety sezonowych warzyw, takich jak dynia czy korzeniowe, które właśnie wtedy są najbardziej dostępne.

W wielu miastach data ta zbiega się z organizacją festynów i targów staroci, wykorzystujących jeszcze łagodną, wrześniową pogodę. Dla ogrodników to ostatnia szansa, by zebrać resztki warzyw przed nadejściem przymrozków.

Ciekawostki

1. Astronomiczna równonoc jesienna wypada w zależności od roku 22 lub 23 września, więc różnica względem kalendarzowego Pierwszego Dnia Jesieni bywa zaledwie jednodniowa.
2. Od równonocy jesiennej noce na półkuli północnej zaczynają być dłuższe od dni aż do przesilenia zimowego w grudniu.
3. Szczyt tak zwanej złotej jesieni w Polsce przypada zwykle później niż kalendarzowy Pierwszy Dzień Jesieni, najczęściej w drugiej połowie października.