Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej
Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej obchodzony jest 14 lutego, w rocznicę rozkazu z 1942 roku, na mocy którego Związek Walki Zbrojnej przekształcono w Armię Krajową. To stosunkowo młode święto państwowe, wprowadzone w 2025 roku, nie jest dniem wolnym od pracy, choć w tym samym terminie przypadają walentynki. Obchody mają charakter niezależny od święta zakochanych.
Przemianowanie ZWZ na AK
14 lutego 1942 roku Naczelny Wódz generał Władysław Sikorski wydał rozkaz, który zmienił nazwę Związku Walki Zbrojnej na Armię Krajową. Nowa nazwa miała podkreślić, że siły podziemne w kraju stanowią regularne wojsko podległe legalnym władzom RP na uchodźstwie, a nie jedną z wielu organizacji konspiracyjnych. Był to również sygnał do innych formacji podziemia, aby zjednoczyły się pod szyldem AK, choć proces ten przebiegał częściowo i trwał do końca okupacji.
Ewolucja polskiego podziemia
Konspiracja rozpoczęła się zaraz po klęsce wrześniowej. Już 27 września 1939 roku powołano Służbę Zwycięstwu Polski, którą w listopadzie tego samego roku zastąpił Związek Walki Zbrojnej, podporządkowany rządowi na emigracji. Armia Krajowa była trzecią nazwą tej samej struktury. Warto rozróżnić rok wydarzenia (1942) od roku ustanowienia święta (2025).
Największa armia podziemna w Europie
Szacuje się, że w szczytowym okresie, latem 1944 roku, w AK służyło od 350 do 400 tysięcy osób, co czyniło ją największą armią podziemną w okupowanej Europie. Struktura AK obejmowała różne piony, takie jak Kedyw (akcje zbrojne i sabotaż), Biuro Informacji i Propagandy, wywiad (który dostarczył m.in. informacji o niemieckiej broni rakietowej), Wojskową Służbę Kobiet oraz Szare Szeregi (konspiracyjne harcerstwo). Do najgłośniejszych akcji należały odbicie więźniów pod Arsenałem (1943) i zamach na Franza Kutscherę (1944), a największym przedsięwzięciem była akcja „Burza” i Powstanie Warszawskie.
Oprócz działań militarnych, AK współpracowała z Delegaturą Rządu na Kraj, która organizowała podziemne szkolnictwo, sądownictwo i administrację, przygotowując przejęcie władzy po wojnie. Razem tworzyły one Polskie Państwo Podziemne – zjawisko bez precedensu w okupowanej Europie.
Trzej komendanci i rozwiązanie AK
Pierwszym komendantem AK był generał Stefan Rowecki „Grot”, aresztowany i zamordowany w 1943 roku. Po nim dowodził generał Tadeusz Komorowski „Bór”, który wydał rozkaz o wybuchu Powstania Warszawskiego. Ostatnim komendantem był generał Leopold Okulicki „Niedźwiadek”, który rozwiązał AK 19 stycznia 1945 roku. Po wojnie żołnierze AK byli represjonowani, a ich status przywrócono dopiero po 1989 roku.
Dzień wolny od pracy?
Nie, 14 lutego jest dniem roboczym. Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy AK nie jest wolny od pracy, choć instytucje publiczne i szkoły noszące imię AK często wywieszają flagi. Nie należy mylić tego dnia ze Świętem Wojska Polskiego (15 sierpnia), które jest jedynym świętem wojskowym w Polsce uznawanym za dzień wolny od pracy.
Jak obchodzić ten dzień?
Święto ustanowiono ustawą z 9 stycznia 2025 roku. Pierwsze obchody odbyły się już w 2025 roku, głównie w Warszawie, przy Grobie Nieznanego Żołnierza i Pomniku Polskiego Państwa Podziemnego i AK. Ważne jest odróżnienie tego dnia od Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Wyklętych (1 marca) oraz sprawdzenie lokalnych śladów, np. poprzez bazy IPN lub Fundacji PPP, aby poznać historię żołnierzy AK w swojej okolicy.
Chronologia
Najczęstsze pytania
Czy 14 lutego jest dniem wolnym od pracy?
Nie, to nie jest dzień wolny od pracy - szkoły, urzędy i sklepy funkcjonują jak zwykle.
Dlaczego Dzień Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej obchodzimy 14 lutego?
14 lutego 1942 roku generał Władysław Sikorski podjął decyzję o reorganizacji Związku Walki Zbrojnej, przekształcając go w Armię Krajową. Ta zmiana miała kluczowe znaczenie dla struktury i działalności polskiego ruchu oporu podczas II wojny światowej.
Czym różni się ten dzień od Dnia Żołnierzy Wyklętych?
Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej upamiętnia działalność polskiego podziemia w czasie II wojny światowej, natomiast Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych, obchodzony 1 marca, koncentruje się na żołnierzach antykomunistycznej konspiracji po zakończeniu wojny. Oba święta honorują historyczne postawy patriotyczne, lecz dotyczą różnych okresów - pierwsze odnosi się do okupacji niemieckiej, drugie do powojennej walki z nowym reżimem.
Od kiedy obchodzimy Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej?
Od roku 2025 Polska obchodzi nowe święto państwowe, które zostało wprowadzone na mocy ustawy z dnia 9 stycznia 2025 roku. Pierwsze oficjalne uroczystości z tej okazji miały miejsce dokładnie 14 lutego 2025 roku. To wydarzenie zapoczątkowało nowy rozdział w kalendarzu świąt narodowych.