Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Ludobójstwa na Wołyniu

Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Ludobójstwa na Wołyniu obchodzony jest corocznie 11 lipca, w rocznicę tak zwanej krwawej niedzieli z 1943 roku, gdy ukraińscy nacjonaliści przeprowadzili masowe ataki na Polaków w około stu miejscowościach na Wołyniu.

To jedno z najbardziej bolesnych świąt w polskim kalendarzu pamięci, upamiętniające zbrodnię, która przez dziesięciolecia była pomijana w oficjalnej narracji historycznej.

Przebieg wydarzeń na Wołyniu

W okresie międzywojennym Wołyń był jednym z województw II Rzeczypospolitej, zamieszkanym przez Polaków, Ukraińców, Żydów i inne mniejszości. W latach 1939-1946 Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów (OUN) i Ukraińska Powstańcza Armia (UPA) dokonały tam masowych mordów na ponad stu tysiącach Polaków, głównie mieszkańcach wsi. Napady na całe miejscowości obejmowały podpalenia zabudowań i bestialskie mordy na ludności bez względu na wiek czy płeć. Kulminacją tej przemocy stała się tak zwana krwawa niedziela 11 lipca 1943 roku, gdy jednocześnie zaatakowano dziesiątki wsi na Wołyniu.

Ustanowienie święta

Pierwszy raz Sejm oddał hołd ofiarom w 2016 roku poprzez uchwałę ustanawiającą 11 lipca Dniem Pamięci. W 2025 roku święto zyskało rangę ustawową, a jego oficjalna nazwa brzmi: Narodowy Dzień Pamięci o Polakach – Ofiarach Ludobójstwa dokonanego przez OUN i UPA na ziemiach wschodnich II Rzeczypospolitej Polskiej. W codziennym użyciu nadal funkcjonuje skrócona nazwa nawiązująca do Wołynia.

Trwające emocje i wyzwania

Zbrodnia wołyńska spełnia kryteria ludobójstwa w świetle prawa międzynarodowego, jednak przez lata PRL temat był celowo przemilczany z przyczyn politycznych. Rodziny ofiar przez dziesięciolecia nie mogły otwarcie mówić o tragedii, a stosunki polsko-ukraińskie do dziś wymagają wspólnego rozliczenia i uznania win. Dodatkowym problemem są utrudnione lub wstrzymane ekshumacje szczątków ofiar na terenie dzisiejszej Ukrainy, co uniemożliwia godny pochówek i ustalenie pełnej liczby zamordowanych. Dla wielu polskich rodzin oznacza to, że wciąż nie znają miejsca spoczynku swoich przodków ani okoliczności ich śmierci.

Obchody Narodowego Dnia Pamięci

Uroczystości mają charakter żałobny, a nie odświętny. W wielu miejscowościach odbywają się msze w intencji ofiar, składanie kwiatów pod pomnikami oraz spotkania z historykami IPN. Publikowane są również listy nazwisk i miejscowości, o których niewiele osób pamięta. Warto w tym dniu odwiedzić lokalne pomniki ofiar, zapoznać się z materiałami edukacyjnymi IPN lub porozmawiać z najstarszymi członkami rodziny, którzy mogą być świadkami tamtych wydarzeń. To nie jest okazja do świętowania w potocznym rozumieniu, lecz czas refleksji nad tragiczną historią i oddania hołdu ofiarom.

• Odwiedź pomnik ofiar zbrodni wołyńskiej w swojej okolicy.
• Zapoznaj się z materiałami edukacyjnymi Instytutu Pamięci Narodowej na temat Wołynia.
• Przeprowadź rozmowę z najstarszymi członkami rodziny, którzy mogą mieć osobiste wspomnienia z tamtego okresu.

Ciekawostki

1. Sejm po raz pierwszy oddał hołd ofiarom uchwałą z 22 lipca 2016 roku.
2. W 2025 roku rangę upamiętnienia podniesiono do ustawy, precyzując jego oficjalną nazwę.
3. Apogeum mordów przypadło na 11 lipca 1943 roku, gdy jednocześnie zaatakowano dziesiątki miejscowości na Wołyniu.