Międzynarodowy Dzień Załogowych Lotów Kosmicznych

Międzynarodowy Dzień Załogowych Lotów Kosmicznych obchodzony jest 12 kwietnia i upamiętnia historyczny moment, gdy człowiek po raz pierwszy opuścił Ziemię – lot Jurija Gagarina z 12 kwietnia 1961 roku. Święto to zostało ustanowione przez Zgromadzenie Ogólne ONZ rezolucją 65/271 w 2011 roku, w pięćdziesiątą rocznicę tego wydarzenia.

108 minut, które zmieniły historię

Gagarin okrążył Ziemię na pokładzie statku Wostok 1 w niecałe dwie godziny – cały lot trwał 108 minut. Przed startem wypowiedział słynne słowo: „Pojechali!”. Po powrocie stał się pierwszym człowiekiem, który ujrzał Ziemię z orbity, stając się naturalnym punktem odniesienia dla wszystkich kolejnych misji załogowych.

Święto całej ludzkości, nie jednego kraju

W Rosji 12 kwietnia od dawna jest Dniem Kosmonautyki – świętem narodowym. Ustanawiając Międzynarodowy Dzień Załogowych Lotów Kosmicznych, ONZ podkreśliło, że lot Gagarina otworzył erę eksploracji kosmosu dla całej ludzkości, nie tylko jednego państwa. Współczesne misje, takie jak te na Międzynarodową Stację Kosmiczną, są przedsięwzięciami międzynarodowymi.

Wyścig, który zaczął się od Gagarina

Lot Wostoka 1 był częścią zimnowojennego wyścigu kosmicznego między ZSRR a USA, który rozpoczął się w 1957 roku wystrzeleniem pierwszego satelity – sputnika. Sukces Gagarina był ciosem dla amerykańskiego programu kosmicznego. W odpowiedzi prezydent John F. Kennedy zapowiedział lądowanie człowieka na Księżycu przed końcem dekady – co zostało zrealizowane w 1969 roku przez misję Apollo 11.

Polski ślad w kosmosie

Polska ma w tej historii dwa ważne momenty. W 1978 roku Mirosław Hermaszewski poleciał na pokładzie Sojuza 30 do stacji Salut 6, stając się pierwszym Polakiem w kosmosie w ramach radzieckiego programu Interkosmos. Dopiero w 2025 roku Sławosz Uznański-Wiśniewski, astronauta Europejskiej Agencji Kosmicznej, poleciał na Międzynarodową Stację Kosmiczną w misji Ignis, organizowanej przez firmę Axiom Space.

Od dwóch mocarstw do prywatnych firm

Przez pierwsze dekady ery kosmicznej loty załogowe były domeną ZSRR i USA, później dołączyły inne programy narodowe i współpraca międzynarodowa, jak stacje Mir czy ISS. Przełom nastąpił w 2020 roku, gdy SpaceX wysłała pierwszą komercyjną misję załogową – Crew Dragon Demo-2. Od tego momentu w kosmicznym wyścigu uczestniczą nie tylko agencje rządowe, ale także prywatne firmy.

Międzynarodowy Dzień Załogowych Lotów Kosmicznych – jak go uczcić

• obejrzyj archiwalne nagranie startu Wostoka 1 – dostępne w internecie, trwa kilka minut;
• sprawdź, kiedy najbliższa stacja kosmiczna będzie widoczna nad twoim miastem gołym okiem;
• odwiedź planetarium lub obserwatorium, jeśli masz je w pobliżu;
• opowiedz komuś młodszemu o Hermaszewskim – to mało znany fragment polskiej historii.

Międzynarodowy Dzień Załogowych Lotów Kosmicznych przypomina, że eksploracja kosmosu zaczęła się od jednego człowieka i jednego zdania. Reszta to 65 lat nieustannego rozwoju tamtego pierwszego kroku.

„Pojechali!”

Jurij Gagarin, przed startem Wostoka 1, 12 kwietnia 1961 roku

Ciekawostki

1. Lot Gagarina na pokładzie Wostoka 1 trwał 108 minut.
2. Sukces Gagarina przyspieszył decyzję prezydenta Kennedy'ego o programie lądowania na Księżycu, zrealizowanym misją Apollo 11 w 1969 roku.
3. Drugim Polakiem w kosmosie został w 2025 roku Sławosz Uznański-Wiśniewski, uczestnik misji Ignis na Międzynarodową Stację Kosmiczną.