Międzynarodowy Dzień Tajniaka

28 września w Polsce i na całym świecie obchodzony jest Międzynarodowy Dzień Tajniaka, choć datę tę należy potraktować z przymrużeniem oka. Nazwa święta nawiązuje do historycznego wydarzenia związanego z działalnością Pomarańczowej Alternatywy, jednak nie odnosi się bezpośrednio do tej samej daty. Obecnie dzień ten jest okazją do zabawy, przebierania się za agentów i żartobliwych szyfrów.

Historyczny „Dzień Tajniaka” miał miejsce 1 marca 1988 roku we Wrocławiu i był jednym z happeningów zorganizowanych przez Pomarańczową Alternatywę – ruch znany z absurdalnych, satyrycznych akcji wymierzonych w komunistyczne władze. Uczestnicy przebierali się za funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa, wyśmiewając wszechobecną inwigilację. Współczesne kalendarze umieszczają Międzynarodowy Dzień Tajniaka 28 września, ale nie ma jasnego wyjaśnienia, dlaczego właśnie ta data została wybrana. Prawdopodobnie internetowe kalendarze przejęły nazwę i ideę wydarzenia, oderwaną od pierwotnej rocznicy.

Pomarańczowa Alternatywa powstała na przełomie lat 70. i 80. we Wrocławiu, a jej symbolem stały się krasnoludki malowane na murach w miejscach zamalowanych antykomunistycznych haseł. Zamiast klasycznych demonstracji, ruch organizował absurdalne happeningi, takie jak „Dzień Tajniaka”, które formalnie nie łamały prawa, ale stawiały władze w niezręcznej sytuacji. Happeningi odbywały się regularnie w latach 1986-1989, zawsze pod innym hasłem, np. „Rewolucja Krasnoludków”, i zawsze z wykorzystaniem humoru jako narzędzia oporu.

Dziś Międzynarodowy Dzień Tajniaka nie ma już politycznego kontekstu – to przede wszystkim zabawa konwencją szpiegowską. Można przebierać się w charakterystyczne stroje, wymyślać proste szyfry, organizować domowe gry terenowe w stylu śledztwa lub żartobliwie „namierzać” znajomych. Warto pamiętać, że pierwotnie happening Pomarańczowej Alternatywy był formą realnego oporu – sposobem na oswojenie strachu przed inwigilacją poprzez śmiech, w czasach, gdy otwarty sprzeciw groził represjami. Nawet jeśli współczesne obchody sprowadzają się do zabawy, warto zachować pamięć o historycznym kontekście tego wydarzenia.

Ciekawostki

1. Nazwa i idea święta nawiązują do happeningu Pomarańczowej Alternatywy z 1 marca 1988 roku we Wrocławiu, udokumentowanego m.in. przez Encyklopedię Solidarności.
2. W 1988 roku przebranie się za tajniaka było formą jawnego szyderstwa z funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa śledzących uczestników happeningów Pomarańczowej Alternatywy.
3. Żadne dostępne źródło nie wyjaśnia, dlaczego współczesny kalendarz przesunął obchody na 28 września, czyli pół roku od historycznej rocznicy.