Europejski Dzień wsparcia dla Ofiar Przestępstw z Nienawiści

Europejski Dzień Wsparcia dla Ofiar Przestępstw z Nienawiści obchodzony jest 22 lipca. Jest to dzień pamięci i solidarności z osobami, które doświadczyły przemocy motywowanej uprzedzeniami – wobec koloru skóry, pochodzenia, wyznania, orientacji seksualnej czy tożsamości płciowej.

Dlaczego akurat ta data

Data 22 lipca nie jest przypadkowa – upamiętnia dwa tragiczne wydarzenia z historii. W 1942 roku rozpoczęła się likwidacja getta warszawskiego: między 22 lipca a końcem września Niemcy wywieźli do obozu zagłady w Treblince blisko 75% jego mieszkańców. Dokładnie 69 lat później, 22 lipca 2011 roku, w Norwegii doszło do zamachu bombowego w Oslo i masakry na wyspie Utøya, w których zginęło łącznie 77 osób, w większości młodych uczestników obozu młodzieżówki Norweskiej Partii Pracy. Zestawienie tych dwóch dat ma podkreślić, że nienawiść na tle narodowościowym, religijnym czy ideologicznym prowadziła do tragedii w różnych momentach historii Europy.

Czym właściwie jest przestępstwo z nienawiści

To czyn zabroniony, którego jedynym motywem są uprzedzenia wobec drugiego człowieka – popełniony tylko dlatego, że ofiara różni się od sprawcy kolorem skóry, pochodzeniem, językiem, wyznaniem czy tożsamością. Takie przestępstwa uderzają nie tylko w konkretną osobę, ale i w wartości, na których opiera się demokratyczne społeczeństwo: godność, równość i wzajemny szacunek. Inicjatorem święta była Rada Europy. W polskim prawie przestępstwa te są ścigane odrębnie od zwykłych aktów przemocy właśnie ze względu na motyw, jaki za nimi stoi – prawo traktuje uprzedzenie jako okoliczność obciążającą, a nie tylko tło zdarzenia.

Co dzieje się z osobami dotkniętymi taką przemocą

Ofiary przestępstw z nienawiści często doświadczają nie tylko samego aktu przemocy, ale również izolacji społecznej, co pogłębia poczucie wykluczenia i utrudnia powrót do normalnego funkcjonowania. Skutki odczuwalne są nie tylko dla osoby bezpośrednio poszkodowanej, ale i dla całej grupy, do której ona należy – strach i niepewność potrafią rozprzestrzenić się szerzej niż sam czyn przestępczy. W Polsce osoby pokrzywdzone mogą skorzystać z bezpłatnej pomocy finansowanej przez Fundusz Sprawiedliwości, dostępnej m.in. przez Linię Pomocy Pokrzywdzonym, a dysponentem tych środków jest Minister Sprawiedliwości.

Jak można zareagować

Europejski Dzień Wsparcia dla Ofiar Przestępstw z Nienawiści nie ma formy festynu – jego sens leży w czujności i reagowaniu. W praktyce oznacza to:

• niepozostawianie bez reakcji mowy nienawiści widzianej w internecie czy w codziennych rozmowach,
• zgłaszanie przestępstw motywowanych uprzedzeniami odpowiednim instytucjom,
• wspieranie osób ze swojego otoczenia, które takiej przemocy doświadczyły,
• pamięć o ofiarach – zarówno tych z Warszawy 1942 roku, jak i z Utøya 2011 roku.

Solidarność z ofiarami nienawiści nie kończy się na jednym dniu w roku, ale 22 lipca jest okazją, by przypomnieć sobie, dlaczego to ma znaczenie – i że obojętność wobec pierwszych sygnałów nienawiści bywa początkiem dużo poważniejszych zdarzeń. Historia pokazuje, że najgorsze konsekwencje przychodzą wtedy, gdy społeczeństwo zbyt długo nie reaguje na codzienne przejawy wrogości.