Dzień Weterana Działań poza Granicami Państwa Polskiego

Dzień Weterana Działań poza Granicami Państwa Polskiego obchodzony jest 29 maja. To oficjalne polskie święto państwowe, wprowadzone ustawą Sejmu w 2011 roku, poświęcone żołnierzom i funkcjonariuszom, którzy brali udział w misjach i operacjach poza granicami kraju.

Ustawa i geneza święta

Podstawą prawną obchodów jest ustawa o weteranach działań poza granicami państwa, która w 2011 roku wprowadziła m.in. status weterana i weterana poszkodowanego oraz związane z nim uprawnienia. Wyznaczyła również 29 maja jako doroczne święto tej grupy.

Dlaczego akurat 29 maja

Data nie jest przypadkowa – tego samego dnia obchodzony jest Międzynarodowy Dzień Uczestników Misji Pokojowych ONZ, ustanowiony przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w 2002 roku. Nawiązuje on do 29 maja 1948 roku, kiedy rozpoczęła się pierwsza misja obserwacyjna ONZ na Bliskim Wschodzie (UNTSO). Polskie święto zostało więc wpisane w szerszy, międzynarodowy kontekst misji pokojowych.

Polscy weterani misji zagranicznych

Od lat 50. XX wieku polscy żołnierze i funkcjonariusze uczestniczyli w wielu misjach i operacjach poza granicami kraju, m.in. na Bliskim Wschodzie, na Bałkanach, w Iraku i Afganistanie. Część z nich wróciła z misji ranna lub trwale poszkodowana, co ustawa z 2011 roku uwzględnia w statusie weterana poszkodowanego.

• Status weterana – przysługuje osobom spełniającym warunki udziału w działaniach poza granicami kraju.
• Status weterana poszkodowanego – dotyczy tych, którzy w trakcie misji doznali uszczerbku na zdrowiu związanego ze służbą.

Kim jest weteran poszkodowany

Ustawa z 2011 roku wprowadziła rozróżnienie, które ma istotne znaczenie prawne. Status weterana przysługuje każdemu, kto spełnia warunki udziału w misjach, natomiast status weterana poszkodowanego dotyczy osób, które doznały uszczerbku na zdrowiu podczas służby. Z tym drugim statusem wiążą się dodatkowe uprawnienia, takie jak opieka zdrowotna i wsparcie socjalne, co odzwierciedla realne koszty poniesione przez tych żołnierzy i funkcjonariuszy.

Rodzaje misji, w których brali udział Polacy

Polskie kontyngenty wojskowe i funkcjonariusze działali w ramach różnych organizacji międzynarodowych – misji ONZ, operacji NATO oraz misji Unii Europejskiej. Każda z nich miała inny mandat i charakter zadań, od rozdzielania stron konfliktu, przez szkolenie lokalnych sił bezpieczeństwa, po działania stabilizacyjne. Wspólnym mianownikiem pozostaje to, że wszystkie wiązały się z wysłaniem polskich żołnierzy i funkcjonariuszy poza granice kraju, często na wiele miesięcy.

Jak wygląda to upamiętnienie

29 maja odbywają się uroczystości wojskowe, apele i spotkania środowisk kombatanckich, często z udziałem przedstawicieli władz państwowych i wojska. W Warszawie znajduje się pomnik poświęcony weteranom misji poza granicami kraju, pod którym w rocznicę składane są kwiaty. To okazja, by przypomnieć, że służba poza granicami Polski wiąże się z realnym ryzykiem, a weterani zasługują na pamięć przez cały rok, nie tylko podczas oficjalnych obchodów.

Ciekawostki

1. Data 29 maja pokrywa się z Międzynarodowym Dniem Uczestników Misji Pokojowych ONZ, ustanowionym przez ONZ w 2002 roku.
2. Polscy żołnierze i funkcjonariusze uczestniczyli m.in. w misjach na Bałkanach, w Iraku i w Afganistanie.
3. Ustawa z 2011 roku wprowadziła rozróżnienie na status weterana i weterana poszkodowanego.