Dzień Świstaka

2 lutego obchodzony jest Dzień Świstaka – amerykański zwyczaj ludowy, według którego zachowanie świstaka wyciągniętego z nory ma przepowiadać, czy zima potrwa jeszcze sześć tygodni, czy wiosna nadejdzie wcześniej. Najbardziej znane obchody odbywają się w Punxsutawney w Pensylwanii, ale tradycja ta dotarła również do Polski, głównie dzięki kultowemu filmowi „Dzień świstaka” z Billem Murrayem.

Pochodzenie tradycji

Korzenie Dnia Świstaka sięgają europejskiego zwyczaju związanego z Matką Boską Gromniczną, obchodzonego 2 lutego. W wielu krajach niemieckojęzycznych wierzono, że pogoda tego dnia zapowiada resztę zimy, a obserwowanym zwierzęciem był borsuk lub jeż. Niemieccy osadnicy, którzy przybyli do Pensylwanii w XVIII i XIX wieku, przenieśli ten zwyczaj do Ameryki, zastępując niedostępnego w Ameryce jeża lokalnym świstakiem, który był licznie reprezentowany w tamtejszych lasach.

Początki obchodów w Punxsutawney

Pierwsze zorganizowane obchody Dnia Świstaka w Punxsutawney odbyły się 2 lutego 1887 roku z inicjatywy lokalnej gazety i grupy myśliwych. Od tamtej pory świstak o imieniu Phil co roku „przepowiada” pogodę: jeśli po wyjściu z nory zobaczy swój cień, wraca do środka, co oznacza, że zima potrwa jeszcze sześć tygodni. Jeśli nie zobaczy cienia, zima ma się szybko skończyć. Według archiwalnych danych, trafność tych przepowiedni jest zbliżona do przypadku, jednak Phil pozostaje jednym z najsłynniejszych zwierząt w Ameryce. Jego niezmienne imię tłumaczone jest „eliksirem długowieczności”, co jest oczywiście konwencją show, a nie faktem biologicznym.

Dzień Świstaka w Polsce

W Polsce Dzień Świstaka nie ma tradycji ludowej ani obrzędowej. Funkcjonuje głównie jako ciekawostka kalendarzowa i pretekst do żartów nawiązujących do filmu „Dzień świstaka” z 1993 roku, który stał się metaforą rutyny i wyuczonej bezradności. Polskie media co roku przypominają o tym dniu głównie jako o ciekawostce z Ameryki, rzadko wiążąc go z rodzimymi zwyczajami związanymi z Matką Boską Gromniczną, choć źródło obu tradycji jest wspólne.

Obchody w USA

• Tłumy gromadzące się przed świtem w Gobbler’s Knob w Punxsutawney
• Transmisje telewizyjne relacjonujące moment wyjścia świstaka z nory
• Lokalne festyny i jarmarki towarzyszące głównej ceremonii

Podobne, choć mniejsze ceremonie organizowane są w innych miastach USA i Kanady, każde ze swoim własnym świstakiem-maskotką i lokalną publicznością.

Jak uczcić Dzień Świstaka w domu

Aby uczcić Dzień Świstaka, wystarczy obejrzeć film „Dzień świstaka”, sprawdzić prognozę pogody z przymrużeniem oka lub zażartować ze znajomymi, że świstak „przepowiedział” coś na temat ich planów na resztę zimy. To lekkie, niewymagające święto, które nie potrzebuje wielkich przygotowań, żeby dało się je zauważyć.

Ciekawostki

1. Tradycja wywodzi się z europejskiego zwyczaju związanego z Matką Boską Gromniczną, gdzie pogodę przepowiadał borsuk albo jeż, a nie świstak.
2. Według wieloletnich archiwalnych zestawień trafność przepowiedni Punxsutawney Phila jest bliska przypadkowi.
3. W Polsce święto kojarzone jest głównie z filmem "Dzień świstaka" z 1993 roku, a nie z ludową tradycją przepowiadania pogody.