Dzień Pojednania

16 grudnia obchodzony jest Dzień Pojednania, święto wywodzące się z Republiki Południowej Afryki, gdzie od 1995 roku jest oficjalnie uznawane jako dzień państwowy, wprowadzone po zakończeniu apartheidu.

Data tego święta nie jest przypadkowa – łączy dwa ważne wydarzenia dla przeciwstawnych stron południowoafrykańskiej historii. Dla potomków burskich osadników to rocznica bitwy nad rzeką Blood River z 1838 roku, od 1864 roku obchodzona jako Dzień Ślubowania. Dla większości czarnej ludności RPA to rocznica pierwszych akcji zbrojnego skrzydła Afrykańskiego Kongresu Narodowego, Umkhonto we Sizwe, przeprowadzonych 16 grudnia 1961 roku. Po 1994 roku nowe władze RPA połączyły obie rocznice w jedno święto – Dzień Pojednania – aby data, która wcześniej dzieliła, zaczęła łączyć.

Głównym celem święta jest pojednanie, a nie zapomnienie. Idea nie polega na wymazaniu trudnej historii, lecz na jej wspólnym uznaniu. Dzień Pojednania ma przypominać, że naród można budować na tym samym dniu kalendarza, który wcześniej dzielił go na dwa obozy konfliktu. To unikalny przypadek, gdy państwo świadomie wybiera datę wcześniej sporną i nadaje jej nowe, jednoczące znaczenie.

Dzień Pojednania to nie tylko jeden dzień w roku – jest częścią szerszego procesu, który RPA przechodziła po 1994 roku. Równolegle działała Komisja Prawdy i Pojednania, powołana z inicjatywy Nelsona Mandeli i kierowana przez arcybiskupa Desmonda Tutu, która publicznie wysłuchiwała zeznań ofiar i sprawców zbrodni apartheidu. Święto 16 grudnia jest symbolicznym skrótem tego długotrwałego wysiłku, a nie jednorazowym gestem. Podobne inicjatywy realizuje też Australia, gdzie Narodowy Tydzień Pojednania dotyczy relacji między osadnikami a rdzenną ludnością. Oba przykłady pokazują, że pojednanie wymaga najpierw nazwania krzywdy, a dopiero potem wspólnego świętowania.

W Polsce 16 grudnia nie ma statusu święta państwowego ani ugruntowanej tradycji obchodów. Pojawia się głównie w kalendarzach świąt nietypowych i bywa okazją do rozmowy o pojednaniu w znaczeniu uniwersalnym – między bliskimi, sąsiadami czy skłóconymi stronami sporu, niekoniecznie w kontekście historii RPA.

Aby uczcić ten dzień, można:
– zadzwonić lub napisać do kogoś, z kim od dawna nie rozmawiasz z powodu dawnej kłótni,
– poczytać o historii Dnia Pojednania w RPA – to dobry punkt wyjścia do rozmowy o radzeniu sobie ze sporną przeszłością,
– zamiast szukać wygranej w sporze, zapytać, co druga strona rozumie inaczej niż ty,
– jeśli interesuje cię historia, poszukać relacji z prac Komisji Prawdy i Pojednania w RPA – to jeden z najczęściej przywoływanych na świecie przykładów rozliczenia z trudną przeszłością.

Symbolika 16 grudnia najlepiej działa w skali mikro – między dwiema osobami, a nie między państwami. I chyba właśnie o to chodziło twórcom tego święta: pokazać, że pojednanie zaczyna się od pojedynczej rozmowy, zanim stanie się polityką państwa czy oficjalną rocznicą w kalendarzu.

Ciekawostki

1. 16 grudnia to jednocześnie rocznica bitwy nad Blood River z 1838 roku i akcji zbrojnych Umkhonto we Sizwe z 1961 roku.
2. Przed 1994 rokiem ten sam dzień, jako Dzień Ślubowania, był świętem wyłącznie potomków osadników burskich.