Dzień Podziemnego Państwa Polskiego
Dzień Podziemnego Państwa Polskiego obchodzony jest 27 września, w rocznicę powstania Służby Zwycięstwu Polski w 1939 roku. Data ta została ustanowiona przez Sejm uchwałą z 11 września 1998 roku, choć w praktyce funkcjonują również nazwy takie jak Dzień Polskiego Państwa Podziemnego. Dzień ten nie jest dniem wolnym od pracy.
27 września 1939 roku, dzień przed kapitulacją Warszawy, generał Michał Tokarzewski-Karaszewicz wraz z grupą oficerów powołał Służbę Zwycięstwu Polski. Organizacja ta miała charakter państwowy, a nie partyzancki, co odróżniało ją od ruchów oporu w innych okupowanych krajach Europy. Jej celem było podporządkowanie się rządowi na uchodźstwie i odtworzenie struktur administracyjnych.
W grudniu 1939 roku generał Władysław Sikorski utworzył Związek Walki Zbrojnej, który przejął dziedzictwo Służby Zwycięstwu Polski. W lutym 1942 roku ZWZ przekształcono w Armię Krajową, co miało na celu zjednoczenie licznych organizacji konspiracyjnych pod jednym dowództwem. Szacuje się, że w szczytowym okresie AK liczyła około 350 tysięcy żołnierzy, a dowodzili nią kolejno generałowie Stefan Rowecki, Tadeusz Komorowski i Leopold Okulicki.
Polskie Państwo Podziemne nie ograniczało się jedynie do działań wojskowych. Cywilną władzę sprawowała Delegatura Rządu na Kraj, wspierana przez departamenty odpowiadające przedwojennym ministerstwom. Do kluczowych struktur należały: Delegatura Rządu, Rada Jedności Narodowej (konspiracyjny parlament), sądownictwo podziemne, tajne nauczanie oraz Rada Pomocy Żydom „Żegota”. Działała również prasa konspiracyjna i Kierownictwo Walki Cywilnej, które wydawało wytyczne dotyczące postępowania wobec okupanta.
Sejm ustanowił 27 września dniem pamięci o Polskim Państwie Podziemnym w 1998 roku, dziewięć lat po upadku komunizmu. W czasach PRL pamięć o AK i Delegaturze była tłumiona, a żołnierze podziemia poddawani represjom. Obchody koncentrują się na uroczystościach państwowych i szkolnych, takich jak składanie wieńców przy Grobie Nieznanego Żołnierza czy pod pomnikiem AK i Polskiego Państwa Podziemnego w Warszawie. W szkołach dzień ten bywa okazją do lekcji o tajnym nauczaniu, a zainteresowani mogą odwiedzić np. Muzeum Armii Krajowej w Krakowie.
Chronologia
Najczęstsze pytania
Dlaczego Dzień Podziemnego Państwa Polskiego obchodzimy 27 września?
Dziś obchodzimy rocznicę utworzenia Służby Zwycięstwu Polski, organizacji powołanej w oblężonej Warszawie 27 września 1939 roku.
Czy 27 września jest dniem wolnym od pracy?
Dziś nie ma dnia wolnego od pracy ani od nauki w szkołach czy urzędach. To typowy dzień roboczy.
Czym było Polskie Państwo Podziemne?
W czasie okupacji Polski przez III Rzeszę i Związek Radziecki, funkcjonowały zorganizowane struktury wojskowe i cywilne podlegające rządowi Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie. Te struktury obejmowały nie tylko siły zbrojne, ale także administrację cywilną, sądownictwo oraz system edukacji, działając w konspiracji. Ich celem było utrzymanie ciągłości państwowości polskiej oraz przygotowanie gruntu pod przyszłe odzyskanie niepodległości.
Kto ustanowił ten dzień?
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej w uchwale z 11 września 1998 roku przyjął nazwę Dnia Polskiego Państwa Podziemnego.