Dzień Pamięci Wszystkich Ofiar Wojen Chemicznych

Dzień Pamięci Wszystkich Ofiar Wojen Chemicznych obchodzony jest corocznie 30 listopada. To międzynarodowe święto ustanowione przez Organizację ds. Zakazu Broni Chemicznej (OPCW), poświęcone ludziom, którzy zginęli lub zostali poszkodowani w wyniku użycia broni chemicznej – od czasów pierwszej wojny światowej po współczesne konflikty.

Powstanie inicjatywy i rola OPCW

Decyzję o ustanowieniu Dnia Pamięci podjęła w 2005 roku Konferencja Państw-Stron Konwencji o Zakazie Broni Chemicznej – najważniejszy organ OPCW, organizacji z siedzibą w Hadze. OPCW nadzoruje przestrzeganie zakazu produkcji, magazynowania i użycia broni chemicznej na świecie. Konwencja, na której opiera się działalność organizacji, weszła w życie w 1997 roku i jest jednym z najszerzej ratyfikowanych traktatów rozbrojeniowych. W 2013 roku OPCW została uhonorowana Pokojową Nagrodą Nobla za wysiłki na rzecz eliminacji broni chemicznej.

Początek nowoczesnej wojny chemicznej

Symboliczny początek nowoczesnych działań z użyciem broni chemicznej na polu bitwy to 22 kwietnia 1915 roku, gdy wojska niemieckie zaatakowały belgijskie Ypres, stosując chlor. Od nazwy tego miasta pochodzi nazwa iperytu – gazu musztardowego, który Niemcy wykorzystali w podobnym ataku kilka lat później.

Współczesne przypadki użycia broni chemicznej

Broń chemiczna nie należy wyłącznie do przeszłości. W 1988 roku w irackim mieście Halabdża wojska Saddama Husajna przeprowadziły atak gazowy na cywilów, w którym zginęły tysiące osób. W 2013 roku w syryjskiej Ghucie doszło do ataku chemicznego, co przyspieszyło międzynarodową operację zniszczenia syryjskich zapasów broni chemicznej pod nadzorem OPCW i ONZ. W 2018 roku w brytyjskim Salisbury próbowano otruć byłego rosyjskiego agenta Siergieja Skripala nowiczokiem – co potwierdziło, że OPCW wciąż odgrywa istotną rolę w monitorowaniu zagrożeń.

Znaczenie pamięci o ofiarach

Dzień Pamięci przypomina, że walka z bronią chemiczną to proces wciąż trwający. Mimo ratyfikacji Konwencji przez większość państw świata i regularnych inspekcji OPCW, broń chemiczna bywa wykorzystywana w konfliktach XXI wieku. Święto ma na celu uświadomienie, że zakaz broni chemicznej nie jest oczywistością, lecz wynikiem wieloletnich działań międzynarodowych.

Jak uczcić Dzień Pamięci

To dzień refleksji, a nie hucznych obchodów. Warto zapoznać się z rzetelnymi materiałami historycznymi o ofiarach ataków gazowych, przyjrzeć się działalności OPCW lub po prostu uświadomić sobie, że zakaz broni chemicznej to efekt długotrwałych negocjacji i presji społeczności międzynarodowej.

Ciekawostki

1. Nazwa iperytu, czyli gazu musztardowego, pochodzi od belgijskiego miasta Ypres, gdzie wojska niemieckie użyły go podczas pierwszej wojny światowej.
2. OPCW, organizacja nadzorująca zakaz broni chemicznej, otrzymała w 2013 roku Pokojową Nagrodę Nobla.
3. Atak chemiczny w Ghucie pod Damaszkiem w 2013 roku doprowadził do międzynarodowej operacji zniszczenia zadeklarowanych zapasów broni chemicznej Syrii.