Dzień Karmelu

5 kwietnia w amerykańskich kalendarzach internetowych obchodzony jest National Caramel Day, czyli Dzień Karmelu. Podobnie jak w przypadku wielu podobnych dat, trudno wskazać konkretnego twórcę tego święta ani rok jego ustanowienia – wiadomo tylko, że liczba wzmianek o nim w sieci znacząco wzrosła około 2016 roku.

Pochodzenie słowa „karmel”

Samo określenie ma bogatszą i lepiej udokumentowaną historię niż samo święto. Do języka polskiego, podobnie jak do wielu innych języków europejskich, trafiło przez francuskie „caramel”, które wywodzi się z hiszpańskiego „caramelo” z XVIII wieku, a to z kolei pochodzi od łacińskiego „cannamella”, oznaczającego trzcinę cukrową. Etymologia jasno pokazuje więc, że karmel od początku kojarzono z cukrem, a nie z konkretną recepturą czy krajem pochodzenia.

Przypadkowy wynalazek sprzed tysiąca lat

Większość źródeł zgadza się, że karmel nie powstał jako zamierzony wynalazek kulinarny. Około X wieku n.e. ludność arabska wytwarzała twardą, karmelizowaną masę cukrową jako środek do depilacji, gotując wodę z cukrem – dopiero później odkryto, że substancja nadaje się również do spożycia. W XVII wieku w Ameryce Północnej notowano już produkcję twardych cukierków przez gotowanie cukru w kotłach, choć nie ma pewności, czy chodziło już o karmel, czy raczej o pokrewną toffi. W XIX wieku twarde karmelki bywały żartobliwie nazywane „jaw breakers”, ponieważ ich intensywna lepkość często powodowała wypadanie plomb i uszkadzanie protez – prawdziwe utrapienie dentystów tamtej epoki, ale i skuteczna reklama ich usług.

Od twardego cukierka do miękkiego sosu

Nowoczesny, kremowy karmel, kojarzony dziś z sosami czy nadzieniami, pojawił się dopiero w latach 80. XIX wieku, gdy producenci cukierków zaczęli dodawać do stopionego cukru mleko lub śmietanę oraz masło. To właśnie ta modyfikacja receptury odróżnia klasyczny, twardy karmel od miękkiej, ciągnącej się wersji znanej z dzisiejszych deserów. Popularna dziś odmiana solona, karmel z dodatkiem soli, zyskała popularność dopiero w latach 70. XX wieku i bywa przypisywana francuskim cukiernikom z Bretanii.

Jak uczcić Dzień Karmelu

Kilka pomysłów wykraczających poza kupne karmelki z automatu:

• ugotować domowy sos karmelowy z cukru, masła i śmietanki – to prostsze, niż się wydaje
• przygotować klasyczne jabłka w karmelu, popularny amerykański przysmak jesienny
• spróbować odmiany solonej, jeśli do tej pory znało się tylko wersję klasyczną

Dzień Karmelu nie ma jednej, spisanej legendy powstania, ale sama historia karmelu – od arabskiego kosmetyku do depilacji po współczesny sos do lodów – broni się sama, niezależnie od tego, kto i kiedy wpisał 5 kwietnia do internetowego kalendarza.