Dzień coming outu (Dzień Wychodzenia z Szafy)

Dzień Wychodzenia z Szafy, obchodzony 11 października, upamiętnia moment ujawnienia własnej orientacji seksualnej lub tożsamości płciowej bliskim i otoczeniu. Święto powstało w USA w 1988 roku, a w Polsce nie ma charakteru instytucjonalnych obchodów, choć jest odnotowywane przez organizacje społeczne i kalendarze.

Pierwsze obchody zorganizowali psycholog Robert Eichberg i działaczka Jean O’Leary, wybierając datę nawiązującą do marszu na Waszyngton z 1987 roku, który zgromadził setki tysięcy osób. Logo kampanii stworzył Keith Haring, przedstawiając postać wychodzącą z szafy. Początkowo obchody ograniczały się do kilku stanów, z czasem rozprzestrzeniając się na inne kraje.

Termin „coming out” pochodzi z angielskiego wyrażenia „coming out of the closet”, oznaczającego ujawnienie ukrywanej tożsamości. W Polsce przyjęto zarówno tłumaczenie, jak i sam anglicyzm, który stał się powszechnie używany, nawet w kontekstach niezwiązanych bezpośrednio z orientacją seksualną.

Głównym założeniem kampanii jest przekonanie, że osobista znajomość z osobą LGBTQ+ zmienia postawy skuteczniej niż dyskusje. Dlatego nacisk kładzie się na widoczność, a nie na debatę. Ważne jest jednak, by podkreślić, że coming out to decyzja indywidualna – nikt nie ma prawa jej wymuszać. Ujawnianie cudzej orientacji bez zgody (tzw. outing) jest naruszeniem prywatności.

W Polsce 11 października nie jest oficjalnie obchodzone, ale organizacje pozarządowe, grupy studenckie i instytucje kultury organizują w tym dniu spotkania, panele i akcje informacyjne. Większą popularnością cieszą się jednak letnie marsze równości, organizowane w wielu miastach. Dzień Wychodzenia z Szafy funkcjonuje głównie jako symboliczna data.

W tym dniu kampanie zachęcają do:
– Przygotowania się do coming outu – zaplanowania wsparcia i przewidzenia możliwych reakcji.
– Przyjęcia informacji o czyjejś orientacji bez dopytywania i bez rozpowszechniania jej bez zgody.
– Zapoznania się z telefonami zaufania i organizacjami wsparcia.
– Przypomnienia pracodawcom i szkołom zasad równego traktowania.

Najważniejszym elementem obchodów jest rozmowa – szczególnie taka, w której słucha się drugiej strony. Dzień ten nie wymaga deklaracji, lecz autentycznego zaangażowania.

„Most people think they don't know anyone gay or lesbian, in fact everybody does.”

Robert Eichberg, współtwórca święta (wywiad z 1993 roku)

Ciekawostki

1. Datę 11 października wybrano, by uczcić pierwszą rocznicę Marszu na Waszyngton na rzecz Praw Gejów i Lesbijek z 1987 roku, w którym wzięło udział około 500 tysięcy osób.
2. Ikoniczne logo pierwszych obchodów zaprojektował słynny amerykański artysta Keith Haring.
3. Od 1993 roku organizację obchodów przejęła Human Rights Campaign, po rozwiązaniu wcześniejszej organizującej je grupy National Gay Rights Advocates.