Imieniny Horacjusza

Ród, pojedynek, legenda

Zanim Horacjusz stał się imieniem, był nazwą rodu, wokół którego Rzymianie zbudowali jedną ze swoich założycielskich opowieści: pojedynek trzech braci Horacjuszów z trzema Kuriacjuszami, rozstrzygający wojnę Rzymu z Alba Longa bez angażowania armii. Historię tę spisał Liwiusz, a Jacques-Louis David uczynił z niej w 1784 roku „Przysięgę Horacjuszów” – obraz, który stał się wizualnym manifestem klasycyzmu i republikańskiej cnoty.

Poeta, którego czytał Kochanowski

Najważniejszy Horacjusz w polskiej kulturze to jednak poeta: Kwintus Horacjusz Flakkus, autor „Pieśni”, „Satyr” i „Sztuki poetyckiej”, od którego wzięliśmy zwrot carpe diem i obraz pomnika trwalszego niż ze spiżu. Jan Kochanowski przekładał jego ody i pisał własne pieśni w horacjańskim duchu – „Niezwykłym i nie leda piórem opatrzony” jest bezpośrednim nawiązaniem do jednej z nich. Dopóki istniała szkoła klasyczna, Horacy pozostawał w Polsce lekturą obowiązkową.

Horacy czy Horacjusz

W polszczyźnie funkcjonują obie formy, ale mają różne role: poetę nazywamy Horacym, a Horacjusz brzmi jak imię osobowe, wzorowane wprost na łacińskim mianowniku. Podobne wahanie widać u Szekspira – przyjaciela Hamleta tłumacze nazywają zwykle Horacym. Jako imię nadawane dzieciom Horacjusz należy w Polsce do bardzo rzadkich, choć jego romańskie odpowiedniki, zwłaszcza hiszpańskie Horacio i włoskie Orazio, są w swoich krajach zupełnie zwyczajne.