Dzień Straży Gminnej

Dzień Straży Gminnej obchodzony jest 29 sierpnia i jest jednym z nielicznych świąt zawodowych, których data nie jest związana z patronem ani ważnym wydarzeniem historycznym, lecz z uchwaleniem ustawy. Tego dnia, w 1997 roku, Sejm przyjął ustawę o strażach gminnych, która jednocześnie ustanowiła święto tej formacji. Dzień Straży Gminnej nie jest dniem wolnym od pracy – strażnicy pełnią służbę, a instytucje i sklepy działają normalnie.

Ustawa, która stała się rocznicą

Artykuł 12b ustawy z 29 sierpnia 1997 roku o strażach gminnych jednoznacznie stwierdza: „Dzień 29 sierpnia ustanawia się Dniem Straży Gminnej”. Ustawa ta weszła w życie 1 stycznia 1998 roku i uporządkowała działalność formacji, która wcześniej funkcjonowała w wielu miastach bez jednolitych ram prawnych. Określiła zasady tworzenia straży, jej zadania oraz granice uprawnień strażników.

Straż gminną powołuje rada gminy po konsultacji z komendantem wojewódzkim Policji. W miastach formacja ta nosi nazwę straży miejskiej – to ta sama instytucja, tylko pod inną nazwą, i obie określane są tym samym świętem.

Zakres działań straży gminnej

Zadania straży są ściśle określone w ustawie i obejmują m.in.:

• utrzymanie spokoju i porządku w miejscach publicznych;
• kontrolę przestrzegania prędkości (od 2016 roku straże nie mogą już używać fotoradarów);
• wydawanie mandatów, legitymowanie osób, stosowanie środków przymusu bezpośredniego;
• kontrolę spalania odpadów w piecach (pobieranie próbek popiołu i ich analiza).

Straż nie prowadzi postępowań przygotowawczych ani nie zastępuje Policji. Jest formacją samorządową, podlegającą wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta, finansowaną z budżetu gminy.

Początki straży sięgają lat 90., gdy po reformie samorządowej wiele gmin powołało własne służby porządkowe, działające na podstawie ogólnych przepisów. Ustawa z 1997 roku miała ujednolicić ich funkcjonowanie.

Spór o rolę straży gminnych

Od lat trwa debata na temat kształtu straży gminnych. Kontrowersje wzbudziło m.in. odebranie im w 2016 roku prawa do używania fotoradarów – zwolennicy zmiany argumentowali, że pomiary służyły głównie zasilaniu budżetów gmin, a nie poprawie bezpieczeństwa. Przeciwnicy wskazywali, że w wielu miejscowościach była to jedyna skuteczna metoda ograniczania prędkości. Spór dotyczy też kwestii ujednolicenia formacji na poziomie krajowym lub pozostawienia jej w gestii samorządów.

Dzień Straży Gminnej a dni wolne od pracy

29 sierpnia nie jest dniem wolnym od pracy – strażnicy pracują w normalnym trybie. W Polsce jedynym sierpniowym dniem ustawowo wolnym jest 15 sierpnia.

Obchody i praktyczne aspekty

Obchody Dnia Straży Gminnej mają charakter lokalny – odbywają się uroczyste odprawy, wręczanie odznaczeń, awanse, a czasem wspólne ćwiczenia z Policją. Wiele straży organizuje też akcje edukacyjne w szkołach, np. na temat bezpieczeństwa ruchu drogowego czy postępowania w przypadku spotkania z bezpańskim zwierzęciem.

Mieszkańcy mogą sprawdzić numer telefonu do straży w swojej okolicy (zwykle 986) oraz zakres spraw, w których warto zgłaszać problemy – najczęściej dotyczą one zablokowanych wjazdów, dzikich wysypisk, uszkodzeń infrastruktury czy spalania odpadów w piecach. W nagłych przypadkach należy dzwonić pod numer 112.

Warto też upewnić się, czy dana gmina w ogóle posiada straż – jej utworzenie jest prawem, a nie obowiązkiem rady gminy. W gminach, gdzie straży nie ma, sprawy porządkowe trafiają bezpośrednio do urzędu lub Policji, a święto może być obchodzone w sąsiedniej miejscowości.

„Dzień 29 sierpnia ustanawia się Dniem Straży Gminnej.”

art. 12b ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o strażach gminnych

Chronologia

Najczęstsze pytania