Dzień Tkaczki

Dzień Tkaczki obchodzony jest w pierwszą sobotę października – w 2026 roku przypada dokładnie 3 października, co oznacza, że stała data kalendarzowa pokrywa się z rzeczywistym terminem. To stosunkowo młode święto, które pojawiło się w Polsce w 2008 roku, przypomina o tkactwie jako dawnym rzemiośle, wykonywanym głównie przez kobiety w wiejskich społecznościach.

Choć w 2026 roku Dzień Tkaczki wypada 3 października, warto podkreślić, że święto to zawsze obchodzone jest w pierwszą sobotę października. W kolejnych latach data może się różnić – w 2025 czy 2027 roku może to być nawet inny tydzień.

Inicjatorem święta jest Stowarzyszenie RDEST z województwa świętokrzyskiego, które w 2008 roku zapoczątkowało obchody z pomysłu Uli Jędrzejczyk. Już rok później święto zyskało ogólnopolski zasięg – dołączyły do niego tkaczki z Podlasia oraz Fundacja „Twórczy Aktywni” ze Zgierza. W programie znalazły się wówczas m.in. przedstawienia teatralne o dawnym tkactwie, warsztaty przy historycznych krosnach w domu kultury oraz wizyta w Centralnym Muzeum Włókiennictwa w Łodzi.

Nazwa „Dzień Tkaczki” nie jest przypadkowa – w tradycyjnej wsi to kobiety zajmowały się przędzeniem i tkaniem. Proces ten zaczynał się od uprawy lnu lub strzyżenia owiec, przez czesanie i przędzenie włókna na kołowrotku, aż po wielogodzinną pracę przy krosnach, gdzie powstawało gotowe płótno. Była to praca sezonowa, wykonywana głównie wieczorami, po innych obowiązkach gospodarskich. Święto w rodzaju żeńskim nawiązuje właśnie do tej historycznej roli kobiet.

Październik wybrano na obchody nieprzypadkowo – to właśnie jesienią, po zakończeniu prac polowych, rozpoczynał się sezon domowego przędzenia i tkania. Surowce, takie jak len, konopie czy wełna, były już przygotowane, a długie wieczory sprzyjały pracy przy kołowrotkach i krosnach. Data święta odwołuje się zarówno do nazwy miesiąca, jak i do rytmu życia dawnej wsi, gdzie pora roku decydowała o rodzaju wykonywanej pracy.

Jak uczcić Dzień Tkaczki? Oto kilka propozycji:

– odwiedzić lokalne muzeum włókiennictwa lub skansen z ekspozycją dawnych narzędzi tkackich,
– wziąć udział w warsztatach tkackich i spróbować własnoręcznie utkać fragment materiału,
– porozmawiać z osobami starszego pokolenia, które mogą pamiętać domowe tkanie,
– docenić ręcznie wykonane wyroby tkackie, wspierając lokalnych twórców zamiast masowej produkcji.

To doskonała okazja, by na chwilę zatrzymać się przy rzemiośle, które kiedyś było codziennością, a dziś jest często traktowane jako niszowa pasja kultywowana przez nielicznych pasjonatów i twórców ludowych.

Ciekawostki

1. Już rok po pierwszych obchodach w 2009 roku do święta dołączyły tkaczki z Podlasia i fundacja ze Zgierza w województwie łódzkim.
2. Pierwsze obchody obejmowały wizytę w Centralnym Muzeum Włókiennictwa w Łodzi oraz warsztaty przy historycznych krosnach.
3. Żeńska forma nazwy święta odzwierciedla tradycyjny podział pracy na wsi, gdzie tkactwem zajmowały się przede wszystkim kobiety.