Dzień Wolnego Oprogramowania

Dzień Wolnego Oprogramowania obchodzony jest corocznie w trzecią sobotę września, a w kalendarzach świąt nietypowych figuruje on jako 19 września, co w 2026 roku zbiegnie się z tą datą. To międzynarodowa inicjatywa promująca otwarte, darmowe oprogramowanie oraz ideę, że kod źródłowy powinien być dostępny dla każdego. Wydarzenie organizowane jest przez tysiące lokalnych grup na całym świecie, od uczelnianych kół informatycznych po duże społeczności linuksowe, a samo święto od dwudziestu lat towarzyszy rozwojowi ruchu open source.

Geneza święta

Dzień Wolnego Oprogramowania, znany również jako Software Freedom Day, został zainicjowany w 2004 roku przez organizację Digital Freedom Foundation. Pierwsza edycja miała miejsce 28 sierpnia tego roku, a uczestniczyło w niej około dwunastu zespołów z różnych krajów. Formuła szybko się rozrosła, a od 2006 roku wydarzenie przeniesiono na trzecią sobotę września, co tłumaczy rozbieżność między datą kalendarzową a faktycznym terminem obchodów, który co roku wypada w innym dniu miesiąca. W szczytowym okresie, około 2009 roku, w akcję angażowało się ponad tysiąc lokalnych zespołów, choć później liczba ta ustabilizowała się na poziomie kilkuset, działających w Europie, obu Amerykach, Azji i Afryce.

Definicja wolnego oprogramowania

Wolne oprogramowanie to pojęcie różniące się od „darmowego”. Fundacja Wolnego Oprogramowania (Free Software Foundation), założona przez Richarda Stallmana w 1985 roku jako kontynuacja projektu GNU, definiuje je przez cztery swobody: prawo do uruchamiania programu w dowolnym celu, analizowania i modyfikowania jego kodu, rozpowszechniania kopii oraz udostępniania własnych zmodyfikowanych wersji. Stallman podkreślał, że kluczowe jest pojęcie wolności, a nie ceny – „free” jak w „wolności słowa”, a nie jak w „darmowym piwie”. Oprogramowanie może być bezpłatne i niewolne, jeśli producent ogranicza dostęp do kodu, lub wolne i płatne. W praktyce często spotykamy się z obydwiema sytuacjami.

Obchody w praktyce

Lokalne zespoły organizują różnorodne aktywności, takie jak instalki – spotkania, na których można zainstalować system linuksowy z pomocą doświadczonych użytkowników. Oferowane są także warsztaty z narzędzi open source, prezentacje projektów, konkursy z nagrodami oraz pogadanki na temat bezpieczeństwa danych i prywatności w sieci. W Polsce Dzień Wolnego Oprogramowania nie jest masowym wydarzeniem – obchodzą go głównie środowiska akademickie, koła naukowe informatyki oraz lokalne społeczności linuksowe, często w ramach regularnych spotkań grup użytkowników, meetupów programistycznych lub konferencji technologicznych jesienią.

Jak uczcić Dzień Wolnego Oprogramowania?

Aby dołączyć do obchodów, nie trzeba organizować dużych wydarzeń. Wystarczy:

• zainstalować i przetestować dystrybucję Linuksa na starszym komputerze
• przez tydzień używać darmowego oprogramowania, np. LibreOffice zamiast płatnego pakietu biurowego
• wesprzeć finansowo ulubiony projekt open source
• zgłosić błąd lub poprawić dokumentację programu, z którego korzystasz
• odwiedzić lokalne spotkanie społeczności open source, jeśli takie działa w Twojej okolicy

Dzień Wolnego Oprogramowania to przede wszystkim przypomnienie, że za popularnymi narzędziami stoi praca wolontariuszy, a każdy, nawet bez umiejętności programowania, może wnieść swój wkład – np. poprzez tłumaczenie dokumentacji lub zgłaszanie sugestii deweloperom.

„Free software to kwestia wolności, nie ceny. Żeby zrozumieć tę ideę, pomyśl o „wolnym” jak w „wolności słowa”, nie jak w „darmowym piwie”.”

Richard Stallman, twórca ruchu wolnego oprogramowania

Ciekawostki

1. Pierwsza edycja z 2004 roku zgromadziła zaledwie około dwunastu zespołów - dziś w akcję angażują się setki grup na kilku kontynentach.
2. Do 2006 roku święto miało stałą datę 28 sierpnia, dopiero potem przeniesiono je na trzecią sobotę września.
3. Obok Dnia Wolnego Oprogramowania działa Software Freedom Conservancy, organizacja, która od 2006 roku prawnie i finansowo wspiera niezależne projekty open source.