Dzień Wolnej Kultury

Dzień Wolnej Kultury obchodzony jest 16 maja, choć niektóre kalendarze internetowe podają 17 lub 18 maja, co wskazuje na jego nieformalny charakter. Celem tego święta jest promowanie dostępu do kultury, którą można swobodnie oglądać, słuchać, kopiować i przetwarzać, zamiast ograniczać ją prawami autorskimi i opłatami.

Pochodzenie Dnia Wolnej Kultury

Nie ma oficjalnego źródła ani organizacji odpowiedzialnej za ustanowienie Dnia Wolnej Kultury. Nazwa i idea wywodzą się z międzynarodowego ruchu free culture, spopularyzowanego przez Lawrence’a Lessiga w książce „Free Culture” (2004), oraz z licencji Creative Commons, które od 2002 roku umożliwiają twórcom określanie zasad udostępniania ich prac, np. zezwalając na kopiowanie i remiksowanie, ale zabraniając wykorzystania komercyjnego.

Czym jest wolna kultura?

Wolna kultura to taka, w której odbiorca aktywnie uczestniczy w tworzeniu i rozpowszechnianiu dzieł. Może je pobierać, remiksować, cytować lub udostępniać dalej bez zgody i opłat, o ile twórca na to pozwolił. Przykłady to muzyka na licencjach Creative Commons, darmowe e-booki, otwarte archiwa zdjęć czy nagrania koncertów dostępne bez ograniczeń. Przeciwieństwem jest kultura zamknięta, gdzie każde wykorzystanie wymaga formalnej zgody i opłat.

Obchody Dnia Wolnej Kultury

W Polsce święto to bywa okazją do organizowania wystaw, spotkań autorskich, warsztatów czy koncertów przez domy kultury i biblioteki. Częściej jednak jest tematem postów w mediach społecznościowych niż zorganizowanym wydarzeniem ogólnopolskim. Brak stałego kalendarza wydarzeń nie oznacza, że Dzień Wolnej Kultury jest martwy – w internecie co roku pojawiają się zestawienia utworów dostępnych na wolnych licencjach.

Wolna kultura a prawo autorskie

Tradycyjne prawo autorskie działa na zasadzie „wszystkie prawa zastrzeżone”, co oznacza, że nikt nie może kopiować ani przerabiać dzieła bez zgody. Licencje Creative Commons odwracają tę logikę na „pewne prawa zastrzeżone” – twórca sam określa, jak jego prace mogą być wykorzystywane, co umożliwia upowszechnienie idei wolnej kultury.

Jak uczcić Dzień Wolnej Kultury?

Można korzystać z zasobów takich jak polska Wikipedia czy Wolne Lektury, słuchać muzyki na licencjach Creative Commons, oglądać filmy z domeny publicznej lub dzielić się linkami do twórczości dostępnej na wolnych licencjach. Warto też sprawdzić, na jakich zasadach udostępniane są prace ulubionych twórców – często okazuje się, że więcej dzieł jest dostępnych swobodnie, niż się wydaje.

Ciekawostki

1. Ruch free culture zyskał rozgłos dzięki książce prawnika Lawrence'a Lessiga pod tym samym tytułem, wydanej w 2004 roku.
2. Licencje Creative Commons, kluczowe narzędzie wolnej kultury, funkcjonują od 2002 roku i pozwalają twórcy zastrzec np. sam obowiązek podania autorstwa.
3. Data tego święta różni się w zależności od kalendarza - oprócz 16 maja spotyka się też wersje z 17 i 18 maja.