Dzień Dzikiej Flory, Fauny i Naturalnych Siedlisk

Dzień Dzikiej Flory, Fauny i Naturalnych Siedlisk obchodzony jest 19 września, co upamiętnia podpisanie Konwencji o ochronie gatunków dzikiej flory i fauny europejskiej oraz ich siedlisk w Bernie w 1979 roku. To jedno z nielicznych świąt ekologicznych, którego datę i dokument można precyzyjnie określić.

Istota konwencji berneńskiej

Konwencja berneńska wprowadziła nowatorskie podejście do ochrony przyrody, zobowiązując państwa do ochrony nie tylko samych gatunków, ale także ich siedlisk. Wcześniejsze przepisy skupiały się głównie na zakazie zabijania konkretnych zwierząt, podczas gdy w Bernie uznano, że gatunek pozbawiony swojego naturalnego środowiska (np. torfowiska, starodrzewu czy murawy) i tak zniknie. Dokument wymienia gatunki ściśle chronione, chronione oraz zakazuje określonych metod odłowu i zabijania.

Na bazie konwencji powstała Emerald Network – europejska sieć obszarów o szczególnym znaczeniu przyrodniczym, stanowiąca odpowiednik unijnej sieci Natura 2000 dla krajów spoza UE.

Znaczenie konwencji dla Polski

Polska przystąpiła do konwencji w połowie lat 90., a po wstąpieniu do Unii Europejskiej w 2004 roku zaczęła wyznaczać obszary Natura 2000 na podstawie dyrektywy siedliskowej i ptasiej. Obecnie jest to kluczowe narzędzie ochrony przyrody w Polsce, obok parków narodowych i rezerwatów.

Beneficjentami tych przepisów są m.in. żubr, ryś euroazjatycki, wilk, foka szara, suseł perełkowany, żółw błotny, obuwik pospolity i sasanka otwarta. Ich siedliska obejmują obszary takie jak Puszcza Białowieska, Biebrzański Park Narodowy czy Bieszczady.

Definicja naturalnego siedliska

Siedlisko to nie krajobraz, ale konkretny zestaw warunków, w których dany gatunek może się rozmnażać. Dla żółwia błotnego jest to piaszczysta skarpa w pobliżu zbiornika wodnego, dla nietoperzy – strych lub sztolnia, dla susła perełkowanego – krótko wypasana murawa, a dla wielu owadów – martwe drewno w lesie.

Ochrona siedlisk bywa mniej oczywista niż zakazy. Czasem wymaga koszenia, wypasu, a czasem zaniechania działań – np. niekoszenia łąki, co może być równie korzystne jak jej zaoranie.

Konwencja berneńska a inne dokumenty

Konwencja berneńska bywa mylona z Konwencją Berneńską z 1886 roku o ochronie dzieł literackich i artystycznych, która jest podstawą międzynarodowego prawa autorskiego. Obie podpisano w Bernie, ale dotyczą zupełnie innych kwestii.

Sam Dzień Dzikiej Flory, Fauny i Naturalnych Siedlisk bywa mylony ze Światowym Dniem Dzikiej Przyrody (3 marca, rocznica CITES) oraz Międzynarodowym Dniem Różnorodności Biologicznej (22 maja).

Jak obchodzić ten dzień

Wrzesień jest dogodnym momentem na obchody ze względu na trwające przeloty ptaków i dostępność lasów. Można wziąć udział w liczeniu ptaków lub nietoperzy, zgłaszać obserwacje gatunków do baz danych, sprawdzić lokalne obszary Natura 2000, zostawić nieskoszony fragment murawy w ogrodzie lub unikać karmienia i zabierania pozornie porzuconych młodych zwierząt.

Ochrona siedlisk, choć mniej spektakularna niż ratowanie pojedynczych zwierząt, ma kluczowe znaczenie dla przetrwania gatunków. Autorzy konwencji berneńskiej dostrzegli to już w 1979 roku.

„Ochrona przyrody ochroną człowieka.”

Władysław Szafer

Ciekawostki

1. Z konwencji berneńskiej wyrosła Emerald Network – europejska sieć obszarów przyrodniczych, będąca odpowiednikiem unijnej sieci Natura 2000 dla krajów spoza Unii Europejskiej.
2. Wśród gatunków objętych ochroną dzięki tym przepisom w Polsce są żubr, ryś euroazjatycki, wilk (chroniony ściśle od 1998 roku), foka szara i żółw błotny.
3. Konwencję berneńską z 1979 roku łatwo pomylić z inną konwencją berneńską z 1886 roku, dotyczącą ochrony praw autorskich.
4. Dzięki inicjatywie Władysława Szafera w 1947 roku powstał pierwszy polski park narodowy – Białowieski Park Narodowy.