Kalendarz świąt nietypowych · data stała
Europejski Dzień Pamięci Ofiar Nazizmu i Stalinizmu
Europejski Dzień Pamięci Ofiar Narodowego Socjalizmu i Stalinizmu upamiętnia tragiczne skutki paktu Ribbentrop-Mołotow z 23 sierpnia 1939 r., który umożliwił rozbiór Europy Środkowej i Wschodniej przez dwa totalitarne reżimy.
- Typ daty
- data stała
- Zasięg
- Europa
- Rok podpisania paktu Ribbentrop-Mołotow, którego rocznicę upamiętnia to święto
- 1939
Europejski Dzień Pamięci Ofiar Nazizmu i Stalinizmu – pochodzenie
Międzynarodowe - Unia Europejska (Parlament Europejski)
23 sierpnia to Europejski Dzień Pamięci Ofiar Nazizmu i Stalinizmu, znany także jako Międzynarodowy Dzień Czarnej Wstążki. Data ta upamiętnia podpisanie w 1939 roku paktu Ribbentrop-Mołotow, porozumienia między III Rzeszą a Związkiem Radzieckim, które podzieliło Europę Środkową na strefy wpływów. Święto to zostało ustanowione przez Parlament Europejski w 2008 roku.
Pakt Ribbentrop-Mołotow, podpisany przez Joachima von Ribbentropa i Wiaczesława Mołotowa, zawierał tajny protokół, który dzielił Polskę i inne kraje regionu między dwa totalitaryzmy. Dla wielu narodów oznaczało to utratę niepodległości, masowe deportacje i lata zniewolenia.
Europejski Dzień Pamięci Ofiar Nazizmu i Stalinizmu został oficjalnie ogłoszony przez Parlament Europejski 23 września 2008 roku, przed 70. rocznicą podpisania paktu. Celem było godne upamiętnienie ofiar masowych deportacji i eksterminacji, bez różnicowania ich według reżimu odpowiedzialnego za zbrodnie. Pierwsze ogólnoeuropejskie obchody odbyły się w Warszawie w 2011 roku pod patronatem polskiej prezydencji w Radzie UE.
Podczas warszawskich obchodów podpisano Deklarację Warszawską, wzywającą UE do dokumentowania zbrodni reżimów totalitarnych i udostępniania archiwów. Symbolem dnia jest czarna wstążka, a Europejska Sieć Pamięć i Solidarność co roku prowadzi akcję „Remember. August 23”, wykorzystującą archiwalne zdjęcia z obozów koncentracyjnych, zagłady i sowieckich łagrów.
Inicjatywa zyskała międzynarodowe uznanie – w 2014 roku Kongres USA przyjął rezolucję popierającą Black Ribbon Day, a podobne obchody organizowane są w Kanadzie, gdzie żyje liczna diaspora z Europy Środkowo-Wschodniej.
Obchody upamiętniają przede wszystkim:
– ofiary niemieckich obozów koncentracyjnych i zagłady,
– osoby deportowane i więzione w sowieckich łagrach,
– mieszkańców krajów bałtyckich, Polski i innych państw regionu, które utraciły niepodległość na mocy tajnego protokołu.
Dziś uroczystości odbywają się w stolicach Europy Środkowo-Wschodniej, takich jak Litwa, Łotwa czy Węgry. Instytuty pamięci narodowej i muzea organizują wystawy, spotkania z historykami i lekcje dla młodzieży. Coraz większą rolę odgrywają też inicjatywy online – cyfrowe archiwa, nagrania świadków i mapy miejsc pamięci, umożliwiające dostęp do wiedzy o 23 sierpnia przez cały rok.
Ciekawostki
- Angielska nazwa święta - Black Ribbon Day - pochodzi od czarnej wstążki, symbolu żałoby po ofiarach obu totalitaryzmów.
- Pierwsze oficjalne, ogólnoeuropejskie obchody zorganizowano w Warszawie w 2011 roku pod patronatem polskiej prezydencji w Radzie UE.
- Tajny protokół do paktu Ribbentrop-Mołotow ujawniono publicznie dopiero po dekadach, po rozpadzie Związku Radzieckiego.