Międzynarodowy Dzień Walki z Nielegalnym, Nieraportowanym i Nieuregulowanym Połowom Ryb

Międzynarodowy Dzień Walki z Nielegalnym, Nieraportowanym i Nieuregulowanym Połowem Ryb obchodzony jest 5 czerwca. To stosunkowo młode święto w kalendarzu ONZ, ustanowione w celu zwrócenia uwagi na problem nadmiernej eksploatacji zasobów rybnych, która przekracza możliwości ich regeneracji.

Dlaczego akurat 5 czerwca?

Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło rezolucję A/72/L.12 w listopadzie 2017 roku, podczas 72. sesji. Data 5 czerwca została wybrana nieprzypadkowo – tego samego dnia w 2016 roku weszło w życie Porozumienie FAO o środkach państwa portu (Port State Measures Agreement), pierwsza wiążąca umowa zobowiązująca państwa do kontroli statków rybackich wchodzących do ich portów. Pierwsze oficjalne obchody odbyły się w 2018 roku.

Co oznacza skrót IUU?

IUU (Illegal, Unreported, Unregulated) opisuje trzy powiązane problemy: nielegalne połowy (bez odpowiednich licencji lub wbrew lokalnym przepisom), nieraportowanie danych (fałszowanie lub ukrywanie informacji o wielkości połowów) oraz brak uregulowań na pełnym morzu, gdzie żadne państwo nie sprawuje jurysdykcji. Każdy z tych elementów zniekształca statystyki, co wpływa na limity połowowe i utrudnia funkcjonowanie legalnym rybakom.

Kto najbardziej cierpi na IUU?

Największe straty ponoszą społeczności rybackie w krajach rozwijających się, dla których rybołówstwo stanowi główne źródło pożywienia i dochodu. Nielegalne statki, często pływające pod tzw. „wygodnymi banderami”, omijają lokalne przepisy, wypierają miejscowych rybaków i niszczą zasoby. Problem dotyczy również Europy – Unia Europejska wprowadziła system żółtych i czerwonych kartek dla krajów spoza UE, które nie radzą sobie z kontrolą własnej floty, co może skutkować zakazem importu ryb.

Wpływ IUU na środowisko

Nielegalne połowy zagrażają zarówno gatunkom zagrożonym, jak i młodym osobnikom, które powinny mieć szansę na rozmnażanie. Przykładem jest tuńczyk błękitnopłetwy, którego populacja na Atlantyku i Morzu Śródziemnym została niemal zlikwidowana przez niekontrolowane połowy przed wprowadzeniem ścisłych regulacji. Podobne zjawisko obserwuje się u wybrzeży Afryki Zachodniej, gdzie zagraniczne floty konkurują z lokalnymi rybakami o kurczące się zasoby.

Kto promuje ten dzień?

Główną organizacją zaangażowaną w obchody jest FAO (Organizacja Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa), która koordynuje wdrażanie Porozumienia Portowego. W działania włączają się także regionalne organizacje zarządzania rybołówstwem oraz administracje morskie, w tym europejskie, monitorujące ruch statków za pomocą systemów satelitarnych.

Jak można działać?

Dzień ten nie służy ogólnikowym hasłom, ale konkretnym działaniom podczas zakupów:

• sprawdzanie pochodzenia ryby w sklepie – unijne oznaczenia zawierają informacje o obszarze połowu i metodzie odłowu;
• wybieranie produktów z certyfikatami zrównoważonego połowu, np. dla dorsza czy łososia;
• pytanie sprzedawcy o źródło i trasę ryby przed zakupem.

Ciekawostki

1. Skrót IUU rozbija problem na trzy elementy: połowy nielegalne, nieraportowane i nieuregulowane.
2. Dzień ustanowiło Zgromadzenie Ogólne ONZ rezolucją A/72/L.12 w listopadzie 2017 roku, a pierwsze obchody odbyły się w 2018 roku.
3. Unia Europejska prowadzi własny system żółtych i czerwonych kartek dla krajów niedostatecznie kontrolujących własną flotę rybacką.