Międzynarodowy Dzień Ochrony Zabytków

18 kwietnia obchodzony jest Międzynarodowy Dzień Ochrony Zabytków, który celebruje budowle, które przetrwały wojny, pożary i zwykłe zaniedbanie. Święto zostało zainicjowane w 1982 roku przez ICOMOS (Międzynarodową Radę Ochrony Zabytków), a rok później zatwierdzone przez UNESCO. W Polsce tego dnia muzea i instytucje konserwatorskie często organizują otwarte zwiedzanie lub wykłady, aby zwrócić uwagę na znaczenie ochrony dziedzictwa kulturowego.

Pomysł święta narodził się w 1982 roku w ICOMOS, a w 1983 roku został formalnie zatwierdzony przez Konferencję Generalną UNESCO. Od tamtej pory 18 kwietnia jest oficjalnie uznawany jako Międzynarodowy Dzień Ochrony Zabytków, czasem nazywany również Światowym Dniem Dziedzictwa. Data nie jest przypadkowa – została wybrana, aby stworzyć instytucjom konserwatorskim na całym świecie wspólny, powtarzalny punkt w kalendarzu, co ułatwia organizację wydarzeń.

Każdego roku ICOMOS wyznacza motyw przewodni obchodów, który może dotyczyć np. dziedzictwa klimatycznego, dziedzictwa cyfrowego lub dziedzictwa lokalnych społeczności. Na podstawie tego tematu organizacje konserwatorskie i muzea na całym świecie planują lokalne wydarzenia, takie jak wykłady, dni otwarte czy wystawy. Dzięki temu każdego roku święto przybiera nieco inną formę, mimo że data pozostaje stała.

W Polsce na liście UNESCO znajdują się takie obiekty jak historyczne centrum Krakowa, kopalnia soli w Wieliczce, zamek w Malborku, Puszcza Białowieska czy miejsce pamięci Auschwitz-Birkenau. Jednak zabytki w Polsce to nie tylko te znane obiekty – w rejestrze zabytków figurują również drewniane kościoły, XIX-wieczne fabryki czy inne mniej oczywiste budowle. Większość z nich nie trafia na listy światowe, ale wymaga takiej samej troski i ochrony. W Polsce, podobnie jak w innych krajach Europy, jesienią odbywają się Europejskie Dni Dziedzictwa – akcja koordynowana przez Narodowy Instytut Dziedzictwa, podczas której otwierane są obiekty na co dzień niedostępne dla zwiedzających.

Zabytki są zagrożone nie tylko przez upływ czasu, ale także przez presję urbanizacyjną, zmiany klimatu, brak funduszy na konserwację oraz nielegalne przebudowy. Wiele obiektów w małych miejscowościach czeka latami na remont, ponieważ samorządy nie mają środków na ich utrzymanie. Procedury ochrony konserwatorskiej bywają wolniejsze niż tempo degradacji budynków. Dodatkowo ekstremalne zjawiska pogodowe, takie jak ulewy czy gwałtowne burze, mogą w krótkim czasie zniszczyć to, co przetrwało dekady.

Aby uczcić Międzynarodowy Dzień Ochrony Zabytków, warto odwiedzić lokalny zabytek, który na co dzień pozostaje niezauważony, lub sprawdzić, czy w okolicy organizowane są dni otwarte w instytucjach konserwatorskich. To doskonała okazja, aby lepiej poznać historię miejsc, które mijamy codziennie, oraz docenić pracę osób dbających o ich zachowanie. Nawet krótka rozmowa z konserwatorem zabytków może zmienić perspektywę na budynek, obok którego przechodzimy bez zastanowienia, i przypomnieć, że za jego ochroną stoją realni ludzie.

Ciekawostki

1. Skrót ICOMOS oznacza International Council on Monuments and Sites, czyli Międzynarodową Radę Ochrony Zabytków.
2. Co roku ICOMOS wyznacza temat przewodni obchodów, wokół którego powstają lokalne wydarzenia.
3. Na liście UNESCO w Polsce znajdują się między innymi historyczne centrum Krakowa i kopalnia soli w Wieliczce.
4. Dzień ten bywa nazywany również Światowym Dniem Dziedzictwa, World Heritage Day.