Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów

Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką obchodzony jest 24 marca, w rocznicę tragicznej śmierci rodziny Ulmów z Markowej, która stała się symbolem heroicznej pomocy udzielanej Żydom mimo grożącej kary śmierci.

Święto to zostało ustanowione ustawą z 6 marca 2018 roku, a pierwsze oficjalne obchody miały miejsce 24 marca tego samego roku.

Dlaczego 24 marca?

Tego dnia w 1944 roku niemieccy żandarmi zamordowali Józefa i Wiktorię Ulmów, będącą w zaawansowanej ciąży, ich sześcioro dzieci oraz ośmioro ukrywanych przez nich Żydów z rodzin Didnerów, Grünfeldów i Goldmanów. To jedna z najbardziej znanych, choć nie jedyna, historia polskiej rodziny, która zapłaciła najwyższą cenę za swoją odwagę i humanitaryzm.

Ryzyko pomocy Żydom

Na terenach okupowanej Polski za ukrywanie Żydów groziła kara śmierci nie tylko dla osoby pomagającej, ale często także dla całej jej rodziny. Był to najsurowszy przepis w całej okupowanej Europie. Mimo to, według historyków, tysiące Polaków decydowało się na pomoc, motywowane wiarą, przyzwoitością lub dawnymi więziami sąsiedzkimi.

Żegota – zorganizowana pomoc

Oprócz indywidualnych przypadków, takich jak rodzina Ulmów, działała również Rada Pomocy Żydom „Żegota”, funkcjonująca w ramach Polskiego Państwa Podziemnego. Była to jedyna w okupowanej Europie organizacja konspiracyjna specjalizująca się w systemowym wsparciu dla Żydów, obejmującym fałszowanie dokumentów, organizowanie kryjówek i pomoc finansową.

Zmiany od 2018 roku

Historia rodziny Ulmów zyskała dodatkowy wymiar w 2023 roku, kiedy to zostali oni beatyfikowani przez Kościół katolicki podczas uroczystości w Markowej. Tam też działa poświęcone im muzeum – Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej.

Polska na czele Sprawiedliwych

Tytuł Sprawiedliwy wśród Narodów Świata, przyznawany od 1963 roku przez izraelski instytut Yad Vashem, otrzymało dotąd ponad siedem tysięcy Polaków – więcej niż obywateli jakiegokolwiek innego kraju. Polska zajmuje pierwsze miejsce na świecie pod względem liczby uhonorowanych osób.

Obchody Narodowego Dnia Pamięci

24 marca ma charakter edukacyjny i upamiętniający. Organizowane są spotkania, wystawy i uroczystości z udziałem władz państwowych, szczególnie w Markowej. W szkołach odbywają się lekcje poświęcone Sprawiedliwym, a instytucje kultury przygotowują programy edukacyjne dla młodzieży.

• Odwiedzić Muzeum Polaków Ratujących Żydów im. Rodziny Ulmów w Markowej.
• Poznać lokalne historie Sprawiedliwych – w każdym regionie Polski można znaleźć podobne postacie.
• Zapoznać się z relacjami i dokumentami udostępnianymi przez IPN i Yad Vashem.

To dzień, w którym warto przypomnieć, że bohaterstwo często przejawia się w prostych czynach – jak otwarcie drzwi, podzielenie się chlebem czy milczenie, które trwało latami.

Ciekawostki

1. Ustawę uchwalono 6 marca 2018 roku, a pierwsze obchody odbyły się jeszcze tego samego roku.
2. We wrześniu 2023 roku rodzina Ulmów została beatyfikowana przez Kościół katolicki.
3. W Markowej działa Muzeum Polaków Ratujących Żydów im. Rodziny Ulmów.