Dzień Piszczałek i Fujarek

28 stycznia obchodzony jest Dzień Piszczałek i Fujarek – święto poświęcone jednym z najstarszych instrumentów muzycznych znanych ludzkości. Choć nie jest to globalna rocznica, data ta ma swoje konkretne źródło, co wyróżnia ją wśród innych nietypowych dni w kalendarzu.

Geneza święta

Data została wskazana w „Kalendarzu Świąt Dziwnych i Nietypowych” wydanym przez Miejską Bibliotekę Publiczną w Tarnobrzegu. Nie ma jednak międzynarodowego uznania ani oficjalnego pomysłodawcy – święto funkcjonuje głównie w internetowych zestawieniach, powielane z kalendarza na kalendarz.

Czym są piszczałki i fujarki?

To proste instrumenty dęte, składające się z rur z otworami, w których dźwięk powstaje dzięki przepływowi powietrza. Pierwsze piszczałki wytwarzano już w paleolicie, używając kości zwierzęcych. Z czasem zaczęto je robić z drewna, trzciny czy gliny, w zależności od dostępnych materiałów. Mimo prostoty konstrukcji, gra na nich wymaga precyzji – sposób ustawienia warg i siła dmuchania mają kluczowy wpływ na wysokość i barwę dźwięku.

Fujarka w polskiej tradycji ludowej

W polskiej kulturze ludowej fujarka była popularna wśród pasterzy, którzy grali na niej proste melodie. W wierzeniach przypisywano jej magiczną moc przywoływania wiosny, dlatego często pojawiała się w folklorze, szczególnie na przełomie zimy i wiosny. Instrument towarzyszył też obrzędom dorocznym, np. podczas wypędzania bydła na wiosenne pastwiska, co miało zapewnić zwierzętom zdrowie.

Fujarka a fujara – różnice i podobieństwa

Warto odróżnić polską fujarkę od słowackiej fujary – większego, pasterskiego fletu o charakterystycznym, niskim brzmieniu, uznawanego za słowacki instrument narodowy. To właśnie fujara, a nie polska fujarka, trafiła w 2005 roku na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO. Oba instrumenty wywodzą się jednak z tej samej rodziny prostych fletów pasterskich, obecnych w kulturze ludowej całego łuku Karpat.

Jak uczcić Dzień Piszczałek i Fujarek?

• Posłuchaj nagrań muzyki pasterskiej z polskich gór, np. Podhala czy Beskidów
• Odwiedź muzeum instrumentów ludowych, jeśli masz taką możliwość
• Spróbuj zagrać na prostym flecie – zasada działania jest niemal identyczna

Nie trzeba być muzykiem, by docenić instrument, który towarzyszył ludziom na długo przed wynalezieniem nut. Wystarczy chwila ciszy i nagranie, by usłyszeć, jak z prostej rury można wydobyć dźwięk niosący tysiące lat tradycji.

Ciekawostki

1. Data Dnia Piszczałek i Fujarek widnieje w „Kalendarzu Świąt Dziwnych i Nietypowych” wydanym przez Miejską Bibliotekę Publiczną w Tarnobrzegu.
2. Najstarsze znane piszczałki wykonywano z kości zwierzęcych już w okresie paleolitu.
3. W polskich wierzeniach ludowych fujarce przypisywano moc przywoływania wiosny.